ΣυγγραφήΕργασιώνΨυχολογίαςμεΒάσητιςΚατευθυντήριεςΑρχέςτουAPAStyle7ηΈκδοση

 

ΠαναγιώτηςΠαρπότταςκαιΕλενίτσαΚιτρομηλίδου Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου

XXX (Μάθημα) XXX(Καθηγητής/τρια)

XXX(Καταληκτικήημερομηνία) ΧΧΧ (Καταμέτρηση λέξεων)

Περίληψη

Το παρόν άρθρο αποσκοπεί σεκατανόηση τωνβασικώνκανόνωνσυγγραφής πανεπιστημιακών εργασιών βάσει του APA style έβδομης έκδοσης. Το παρόν άρθρο δεν αντικαθιστά το βασικό εγχειρίδιο του ΑΡΑ, αλλά ούτε εμπεριέχει όλους τους βασικούς κανόνες συγγραφής. Οι κατευθυντήριες αρχές που παρουσιάζονται σε επόμενες ενότητες είναι προσαρμοσμένες για επιστημονικές ερευνητικές εργασίες φοιτητών Πανεπιστημίου (για επαγγελματικές αναφορές/άρθροσεεπιστημονικόπεριοδικό,θαπρέπειναανατρέξετεστοεγχειρίδιοτουΑΡΑ). Οι φοιτητές/τριες θα πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην κατανόηση του τρόπου παρουσίασης των διαφόρων ενοτήτων του παρόντος άρθρου όπως, οι επικεφαλίδες, τα περιθώρια, το διάστιχο, οι παράγραφοι, οι παραπομπές και άλλα. Αυτή είναι η περίληψη του παρόντοςάρθρουηοποίαέχειτοποθετηθείσεδιαφορετικήσελίδααπότουπόλοιποκείμενοκαι αποτελεί τη δεύτερη σελίδα μετά το εξώφυλλο. Η περίληψη, παρουσιάζεται σε μια μόνο παράγραφο χωρίς εσοχή, με τον τίτλο “Περίληψη” να βρίσκεται στο κέντρο της σελίδας (centered) με έντονη γραφή (boldfaced), όπως δηλαδή πιο πάνω. Η περίληψη περιλαμβάνει μια σύντομη ανασκόπηση του προς μελέτη θέματος, των ευρημάτων αλλά και των καταληκτικών συμπερασμάτων. Το μέγεθος της περίληψης κυμαίνεται από 150 μέχρι 250 λέξεις περίπου.

Όπως βλέπετε πιο κάτω, οι κυριότερες λέξεις της περίληψης, τοποθετούνται στην αμέσως επόμενη γραμμή, υπό τον τίτλο “Λέξεις κλειδιά” ο οποίος δημιουργείται ως πλαγιότιτλος (italics) και με εσοχή παραγράφου, ακολουθούμενος από άνω και κάτω τελεία. Στη συνέχεια δίνονταιμέχριέξιλέξειςκλειδιάμεκανονικήγραφήακολουθούμενεςαπόκόμμαχωρίςτελικό σημείο στίξης (τελεία), ενώ σε περίπτωση που οι λέξεις κλειδιά προχωρήσουν σε δεύτερη γραμμή (αυτή) θα αναγραφεί χωρίς εσοχή παραγράφου.

Λέξειςκλειδιά:κανόνεςσυγγραφής,APAstyle,έβδομηέκδοση,εργασίες,περίληψη

ΣυγγραφήΕργασιώνΨυχολογίαςμεΒάσητιςΚατευθυντήριεςΓραμμέςτου APAStyle7ηΈκδοση

Αρκετές φορές οι δυσκολίες κατανόησης των βασικών κανόνων συγγραφής πανεπιστημιακών εργασιών, μπορούν να προκαλέσουν αρκετή δυσφορία τόσο στους φοιτητές όσο και στους διδάσκοντες τους. Το παρόν άρθρο που για πρώτη φορά δημιουργήθηκε το 2012 και αναθεωρήθηκε το 2015, το 2018 και το 2021, έχει σκοπό να εισάγει τους φοιτητές ψυχολογίας σε τεχνικά ζητήματα που αφορούν τη χρήση του συστήματος γραφής του ΑΡΑ έβδομης έκδοσης. Όπως θα δείτε πιο κάτω, το κείμενο είναι χωρισμένο σε διάφορες ενότητες, βάσειπάντοτετωνκανόνωντουΑΡΑπουθααναλυθούνστηπορεία.Θαπρέπειναγνωρίζετεότι το παρόν άρθρο πρέπει να χρησιμοποιηθεί μόνον επικουρικά, λόγω του ότι δεν είναι πλήρες και δεν αντικαθιστά το βασικό εγχειρίδιο. Έτσι για περισσότερες πληροφορίες που αφορούν το σύστημα συγγραφής ΑΡΑ, έχετε την υποχρέωση να ανατρέξετε στο βασικό δημοσιευμένο εγχειρίδιο (APA, 2020).

ΜεθοδολογίαΤεχνικώνΘεμάτωνΑΡΑ

 

ΘέματαΣελιδοποίησης

 

Πρώτη Σελίδα

Το παρόν άρθρο ξεκινά με το εξώφυλλο που αριθμείται ως η πρώτη σελίδα. Όπως μπορείτεναδείτε,οισελίδεςείναιπάντοτεαριθμημένεςστοπάνωδεξίμέρος.Οπλήρηςβασικός τίτλοςτουάρθρου γράφεταιμεκεφαλαίους καιμικρούς χαρακτήρες (το πρώτογράμματηςκάθε λέξης πρέπει να είναι κεφαλαίο ενώ όλα τα υπόλοιπα με μικρά) και πρέπει να βρίσκεται στο κέντρο της σελίδας (centered) και με έντονη γραφή (boldfaced). Μετά τον κύριο τίτλοακολουθεί το ονοματεπώνυμο του συγγραφέα το τμήμα ή το πανεπιστήμιο, ο κωδικός και ο τίτλος του μαθήματος, το όνομα του/της διδάσκοντα/ουσας, η καταληκτική ημερομηνία

παράδοσης της εργασίας και η καταμέτρηση των λέξεων (εξαιρουμένων του εξώφυλλου, της περίληψης,τηςλίσταςβιβλιογραφικώναναφορώνκαιτωνπαραρτημάτων).Όλαταπιοπάνωθα σας βοηθήσουν να ετοιμάσετε το εξώφυλλό σας. Είναι σημαντικό να γνωρίζετε, ότι κάποιοι διδάσκοντες ίσως να ζητήσουν το εξώφυλλο των πανεπιστημιακών εργασιών ψυχολογίας να ακολουθεί διαφορετικούς κανόνες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, θα πρέπει να ακολουθείτε τις οδηγίες του εκάστοτε διδάσκοντα/ουσας σας.

Δεύτερη Σελίδα

Η περίληψη και οι λέξεις κλειδιά συνιστούν τη δεύτερη σελίδα. Περισσότερες οδηγίες για την συγγραφή της περίληψης έχουν δοθεί στην δεύτερη σελίδα του παρόντος άρθρου, όμως παρόλα αυτά μπορείτε να το ψάξετε και από διάφορες άλλες πηγές (APA, 2020). Συνεπώς, η δεύτερησελίδαπρέπειναεμπεριέχειμόνοτηνπερίληψητηςεργασίας σας,ενώτοκύριοκείμενο της εργασίας σας θα ξεκινά σε καινούρια σελίδα, δηλαδή την τρίτη.

ΤρίτηΣελίδα

Στην τρίτη σελίδα, είναι αναμενόμενο να ξεκινά το βασικό κείμενο της εργασίας σας. Όπως μπορείτε να παρατηρήσετε, το παρόν άρθρο δεν ξεκινά με την λέξη “Εισαγωγή” αλλά επαναλαμβάνεται ο βασικός τίτλος του άρθρου. Βάσει του APA (2020), στη συγγραφή ενός ερευνητικού ή οποιουδήποτε άλλου άρθρου προς δημοσίευση σε επιστημονικό περιοδικό, η λέξη εισαγωγή παραλείπεται και στην θέση της επαναλαμβάνεται ο βασικός πλήρης τίτλος ο οποίος πρέπει να είναι στο κέντρο της σελίδας, γραμμένος με μικρούς και κεφαλαίους χαρακτήρες, ακριβώς όπως έχει γίνει στην τρίτη σελίδα του παρόντος άρθρου. Υπονοείται φυσικά, ότι στη τρίτη σελίδα υπάρχει η εισαγωγή της εργασίας σας, αλλά δεν ονομάζεται εισαγωγή.Συνήθωςηεισαγωγήμιαςεργασίαςμπορείνααποτελείται,ενδεικτικά,απότιςτρεις πρώτες παραγράφους.

Μιαάλληιδιορρυθμία,είναιτακενάδιαστήματαμεταξύτωνπροτάσεων(spacing)σε μια παράγραφο όπως ακριβώς μπορείτε να παρατηρήσετε μετά από αυτή την τελεία. Στην έβδομη έκδοση μετά την τελεία υπάρχει μόνο ένα κενό (space) ενώ κατά την προηγούμενη έκδοσητουΑΡΑ,έπρεπε ναυπάρχουνδύοκενάμεταξύτωνπροτάσεωνγιαδιευκόλυνσητης αναγνωσιμότητας του κειμένου.

Επικεφαλίδες

Όταν ξεκινάτε τη συγγραφή μιας εργασίας, τόσο για καλύτερη δομή όσο και για καλύτερηεμφάνιση,μπορείτενατηνχωρίζετεσεδιάφορεςενότητεςαλλάκαιυποενότητεςμε την χρήση επικεφαλίδων. Οι επικεφαλίδες είναι οι τίτλοι και οι υπότιτλοι της εργασίας σας.

Συνήθωςμιαεργασίασυμπεριλαμβάνειτίτλουςκαιυπότιτλους οιοποίοιμεβάσητουςκανόνες συγγραφής ΑΡΑ πρέπει να παρουσιάζονται με μια συγκεκριμένη μορφή. Ο κύριος τίτλος έχει ήδηπεριγραφείπιοπάνω.Μιαεπικεφαλίδαδεύτερουεπιπέδουγράφεταιπάντα αριστεράχωρίς εσοχή, με έντονη γραφή, με μικρούς και κεφαλαίους χαρακτήρες και οποιοδήποτε κείμενο ακολουθεί στην επόμενη γραμμή με εσοχή παραγράφου. Εάν έχετε υπότιτλους κάτω από την επικεφαλίδα του δεύτερου επιπέδου (όπως αυτή που ακολουθεί), η μορφή για αυτές θα είναι διαφορετική. Τα παραδείγματα επικεφαλίδων ακολουθούν αμέσως μετά, στις επόμενες υποενότητες.

ΜορφέςΕπικεφαλίδων

Όπωςμπορείτενακαταλάβετεαυτήείναιμιαυποενότητατηςενότητας“Επικεφαλίδες”, και ονομάζεται “Μορφές επικεφαλίδων”. Η συγκεκριμένη υποενότητα που αποτελεί τρίτου επιπέδουεπικεφαλίδα,είναιαρκετάβοηθητικήέτσιώστενασαςυποδείξειπως παρουσιάζονται εντός κειμένου όλοι οι πιθανοί τρόποι γραφής των επικεφαλίδων.

ΑυτήΕίναιηΕπικεφαλίδαΠρώτουΕπιπέδου

Βλέπετε ότι είναι γραμμένη κέντρο, με έντονη γραφή (boldfaced), με μικρούς και κεφαλαίουςχαρακτήρες.Επίσης,οποιοδήποτεκείμενοακολουθείπρέπειναβρίσκεταιστην επόμενη γραμμή με τη δημιουργία εσοχής παραγράφου.

ΑυτήΕίναιηΔεύτερουΕπιπέδου Επικεφαλίδα

Είναι γραμμένη αριστερά χωρίς εσοχή, με έντονη γραφή, με μικρούς και κεφαλαίους χαρακτήρεςκαιοποιοδήποτεκείμενοακολουθείστηνεπόμενηγραμμήμεεσοχήπαραγράφου. Αυτή Είναι η Τρίτου Επιπέδου Επικεφαλίδα

Είναιγραμμένηαριστεράχωρίςεσοχή,μεέντονηγραφήκαιωςπλαγιότιτλος(italicized), με μικρούς και κεφαλαίους χαρακτήρες και οποιοδήποτε κείμενο ακολουθεί στην επόμενη γραμμή με εσοχή παραγράφου.

Αυτή Είναι η Τέταρτου Επιπέδου Επικεφαλίδα. Είναι γραμμένη με εσοχή, με έντονη γραφή,μεμικρούςκαικεφαλαίουςχαρακτήρες,καιμετελικόσημείοστίξηςδηλαδήτηντελεία. Επίσης, το κείμενο ξεκινά από εκεί που τελείωσε η επικεφαλίδα τέταρτου επιπέδου.

ΑυτήΕίναιηΠέμπτουΕπιπέδουΕπικεφαλίδα.Είναιγραμμένηόπωςακριβώςκαιη τετάρτου επιπέδου, με τη μόνη κύρια διαφορά ότι παρουσιάζει πλάγια γραφή.

Περιθώριακαι Στοίχιση

Τώρα, σχετικά με τα περιθώρια, το APA προτείνει να είναι 2.54 cm ή 1 in. σε όλες τις πλευρές της σελίδας (πάνω, κάτω, αριστερά και δεξιά). Επίσης, κάτι πολύ σημαντικό, το APA χρησιμοποιείτηναριστερήστοίχιση.Αυτόσημαίνειπωςοιπαραγράφοισαςθαπρέπειναείναι σε ευθεία γραμμή στην αριστερή πλευρά της σελίδας, ενώ η δεξιά της πλευρά θα πρέπει να φαίνεται χωρίς στοίχιση.Αυτό μπορεί να γίνει με την εντολή “Ctrl και L” ή με το σύμβολο “Align Left”.

Γραμματοσειράκαι Διάστιχο

Πριν γίνει αναφορά στη γραμματοσειρά και το διάστιχο, ένα συγγενικό θέμα είναι οι κενές γραμμές. Παρατηρήστε ότι δεν υπάρχει καμία κενή γραμμή μεταξύ επικεφαλίδων και παραγράφων ή ακόμη και μεταξύ των ιδίων των παραγράφων. Πρέπει όλες οι παραγράφοι να ακολουθούν μια φυσιολογική ροή, όπως ακριβώς έχει γίνει στο παρόν άρθρο. Θα πρέπει να προσέξετεμιαακόμηιδιαιτερότητατουκειμένουτηςwordπουπαρουσιάζεταιειδικότεραστις τελευταίες εκδόσεις οι οποίες είναι διαφορετικά προγραμματισμένες από τις απαιτήσεις του ΑΡΑ. Θα πρέπει λοιπόν να προσέξετε τις εντολές που υπάρχουν στο “Paragraph” και “Line Spacing Options”, συγκεκριμένα το Spacing “Before” και “After” να είναι 0 pt.

Οι γραμματοσειρές που προτιμώνται στο εγχειρίδιο του ΑΡΑ είναι συνήθως η 11-point Calibri, 11-point Arial, 12- point Times New Roman, 10-Lucinda Sans Unicode, 10-Computer Modern και η 11-point Georgia. Ακόμη ένας σημαντικότατος κανόνας του APA, είναι το διάστιχο. Το διπλό διάστιχο πρέπει να χρησιμοποιείται σε όλο το κείμενο, από το εξώφυλλο μέχρι και την τελευταία σελίδα. Σπάνιες είναι οι περιπτώσεις στις οποίες χρησιμοποιείται το μονόδιάστιχο,όπωςγιαπαράδειγμαστουςπίνακες.Γιαπερισσότερεςπληροφορίεςσχετικέςμε το μονό διάστιχο να αποτείνεστε στο εγχειρίδιο του ΑΡΑ έβδομης έκδοσης (ΑΡΑ, 2020).

Εσοχές

Πρέπει όλες σας οι παραγράφοι να έχουν μια εσοχή στα αριστερά στην πρώτη γραμμή, καιαυτόναισχύεισεολόκληρητηνεργασίασας,εκτόςαπότηνπερίληψη.Ηεσοχήδενγίνεται πατώντας επανειλημμένα το “space” του υπολογιστή σας μέχρι να δημιουργηθεί μια παράγραφος, αλλά πατώντας το “tab” μια φορά (να είναι ρυθμισμένο ώστε το tab να πάει στο 1.25cm).

Υπάρχει ακόμηένας κανόνας γιατιςεσοχέςκαισυγκεκριμένακατάτησυγγραφήτης λίσταςβιβλιογραφικώναναφορώνστοτέλοςτηςεργασίας.Γιαπαράδειγμα,ηπρώτηγραμμή πρέπει να είναι χωρίς εσοχή αλλά η δεύτερη και οι μετέπειτα που χρειάζονται για την ολοκλήρωσητηςπηγήσας,θαπρέπειναέχουνεσοχή.Γιανατοκαταλάβετεκαλύτερα αυτό, ανατρέξτεστηντελευταίασελίδατουπαρόντοςάρθρουόπουβρίσκονταιοι“Βιβλιογραφικές αναφορές”.

ΧρήσηΑριθμώνΕντόςΚειμένου

Θα πρέπει να γνωρίζετε πως οι αριθμοί από το μηδέν μέχρι το εννέα γράφονται ως λέξεις.Αριθμοίόμως,όπωςτο10καιμεγαλύτεροιπρέπειναγράφονταιως νούμεραόπωςκαι μπορείτε να δείτε σε αυτήν την παράγραφο.

ΠίνακεςκαιΣχήματα

ΟιπίνακεςκαιοιαριθμοίέχουνπλέοντηνίδιαμορφήστοεγχειρίδιοτουΑΡΑέβδομης έκδοσης. Η επικεφαλίδα "Σχήμα 1" ή "Πίνακας 1" είναι γραμμένη με έντονη γραφή και τοποθετείται πάνω από το σχήμα/πίνακα. Τα σχήματα/οι πίνακες πρέπει να έχουν τίτλο, γραμμένομε πλάγια γραφή, με μικρούς και κεφαλαίους χαρακτήρες στηδεύτερηγραμμή μετά την επικεφαλίδα. Επίσης, οι λεζάντες των σχημάτων/πινάκων πρέπει να ξεκινούν με τον τίτλο "Σημείωση"γραμμένομεπλάγιαγραφή καικάτω απότοσχήμα/πίνακα.Γιαπαράδειγμα,δείτε τον Πίνακα 1 και το Σχήμα 1. Για περισσότερες πληροφορίες, ανατρέξτε στο American Psychological Association (2020).

 

 

ΠαραπομπέςΕντός Κειμένου

Ακόμη κάτι πολύ σημαντικό είναι οι παραπομπές των πηγών σας εντός του κειμένου. Υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι για να δημιουργήσετε μια παραπομπή ανάλογα με το είδος της πηγής.Μετάτηνπαράφρασηήτονδανεισμόαπόκάποιαπηγή,θαπρέπειναδημιουργήσετεμια

παραπομπή της πηγής εκείνης έτσι ώστε ναδείξετε από πού βρήκατε αυτό που αναφέρατε αφού προφανώςδενείναικάτιδικόσας(είτεαυτόείναι θεωρία,είτεερευνητικόαποτέλεσμαήέστωη ιδέα κάποιου άλλου συγγραφέα). Στην περίπτωση που δεν αναφέρετε την πηγή από την οποία έχετεδανειστείκάτι,τότεμπορείτεναυποπέσετεστοπολύσοβαρόπαράπτωματηςλογοκλοπής. Ένας Μόνο Συγγραφέας

Ας ξεκινήσουμε με τη χρήση μιας πηγής η οποία έχει μόνο ένα συγγραφέα. Αφού τελειώσετεαυτόπουθέλετεναπείτε,ανοίγετεπαρένθεση,γράφετετοεπώνυμοτουσυγγραφέα ακολουθούμενο από κόμμα, αφήνετε ένα κενό και ακολούθως πληκτρολογείτε τηνημερομηνία δημοσίευσης της πηγής. Αμέσως μετά, κλείνετε την παρένθεση και βάζετε τελεία, π.χ.: Οι πρώιμες εμπειρίες προσκόλλησης εσωτερικεύονται και ενσωματώνονται στα στυλ προσκόλλησης, για τα οποία υπάρχει η υπόθεση ότι είναι τα ίδια για όλους τους ανθρώπους ακόμη και στην ενήλικη ζωή (Bowlby, 1988).

Υπάρχουν περιπτώσεις που πιθανόν να θέλετε να τονίσετε το όνομα ή τη δουλειά κάποιου συγγραφέα, τότε γράφετε το επώνυμο του συγγραφέα και ακολούθως βάζετε σε παρένθεση την ημερομηνία της δημοσίευσης, συνεχίζοντας αυτό που θέλετε να πείτε, για παράδειγμα: Ο Bowlby (1988), υποστήριξε πως οι πρώιμες εμπειρίες προσκόλλησης εσωτερικεύονταικαιενσωματώνονταισταστυλπροσκόλλησης,γιαταοποίαυπάρχειηυπόθεση ότι είναι τα ίδια για όλους τους ανθρώπους ακόμη και στην ενήλικη ζωή.

Δύο Συγγραφείς

Όταν μια πηγή έχει δύο συγγραφείς, τότε η παραπομπή εντός του κειμένου γίνεται διαφορετικά. Στην προκειμένη περίπτωση, ανοίγετε παρένθεση με το επώνυμο του πρώτου συγγραφέα ακολουθούμενο από το σύμβολο “&” και εν συνεχεία πληκτρολογείτε το επώνυμο τουδεύτερουσυγγραφέα,κόμμα,αφήνετεένακενό,γράφετετηνημερομηνίαδημοσίευσηςκαι

κλείνετε την παρένθεση, για παράδειγμα: Υποστηρίζεται πως η μεταβίβαση από το υπόβαθρο της θεωρίας της προσκόλλησης, μπορεί να επαναπροσδιοριστεί ως οι ασυνείδητες επιθυμίες, ιδέες και συμπεριφορές που χαρακτηρίζουν το στυλ προσκόλλησης του ασθενή και που επηρεάζουνόλεςτουτιςσχέσεις (Cortina&Marrone,2005).Στηνπερίπτωσηδε,πουθέλετενα τονίσετε τα ονόματα ή την δουλειά των συγγραφέων τότε πληκτρολογείτε εκτός παρένθεσης το επώνυμο του πρώτου συγγραφέα, κενό ακολουθούμενο από την λέξη “και”, το επώνυμο του δεύτερου συγγραφέα και μέσα σε μια παρένθεση βάζετε την ημερομηνία δημοσίευσης, π.χ.: Οι Cortina και Marrone (2005) υποστήριξαν πως η μεταβίβαση από το υπόβαθρο της θεωρίας της προσκόλλησης, μπορεί να επαναπροσδιοριστεί ως οι ασυνείδητες επιθυμίες, ιδέες και συμπεριφορές που χαρακτηρίζουν το στυλ προσκόλλησης του ασθενή και που επηρεάζουν όλες του τις σχέσεις.

ΤρείςήΠερισσότεροιΣυγγραφείς

Στηνπερίπτωσηόπουέχετετρείςήπερισσότερουςσυγγραφείς ηπαραπομπήσαςγίνεται διαφορετικά. Συγκεκριμένα, από την πρώτη κιόλας φορά και όλες τις επόμενες, γράφετε το επώνυμομόνοτουπρώτουσυγγραφέαακολουθούμενοαπότο “etal.”ή“καισυν.”ή“κ.α.”(για Έλληνεςσυγγραφείς)κόμμα,κενόκαιτέλοςτηνημερομηνίαδημοσίευσης.Γιαπαράδειγμα,δεν θα γράψετε (Parpottas, Aivazi, Comforti, Spry-Leverton, Nzibo, & Rimyaah, 2010) αλλά (Parpottas et al., 2010) ή (Mallinckrodt et al., 1995) ή Ο Mallinckrodt et al. (1995) υποστήριξαν πως…, και στα ελληνικά (Καλατζή-Αζίζι και συν., 2012) ή (Καλατζή-Αζίζι κ.α., 2012).

ΤαυτόχρονηΧρήσηΔύοήΠερισσότερωνΠηγώνΕντόςΤηςΊδιας Πρότασης

Όταν χρησιμοποιείτε δύο ή περισσότερες πηγές από διαφορετικούς συγγραφείς και θέλετενατιςεντάξετεστηνίδιαπρόταση,τότεθαπρέπειναείναιτοποθετημένεςμέσαστην παρένθεση αλφαβητικά και όχι χρονολογικά, δηλαδή όπως θα φαίνονται πίσω στην λίστα

βιβλιογραφικών αναφορών, και θα χωρίζονται μεταξύ τους από άνω τελεία (αυτό ισχύει όταν η γλώσσα συγγραφής της εργασίας σας είναι η ελληνική, όμως όταν η γλώσσα του κειμένου σας είναι η αγγλική τότε οι παραπομπές χωρίζονται με το ελληνικό ερωτηματικό ; ). Στο επόμενο παράδειγμα υπάρχουν τρεις διαφορετικές πηγές που αποτελούνται από διαφορετικό συγγραφέα κάθεφοράκαιπουστηνουσίααναφέρουνκάτιπαρόμοιοκαιοσκοπόςμουνατονίσωότιτοέχω βρει σε διάφορες πηγές: H θεωρία της προσκόλλησης, χρησιμοποιείται ως βασική θεωρία ψυχοθεραπείας από αρκετούς ψυχοδυναμικούς θεραπευτές (Bowlby, 1988· Jacobs, 2010· Sandler, 1976). Για περισσότερες πληροφορίες για την τοποθέτηση πολλαπλών πηγών παραπομπήςήκαιακόμηδιαφορετικώνπηγώνμετονίδιοσυγγραφέαεντόςμιαςπαρένθεσης,θα πρέπει να ανατρέξετε στο βασικό εγχειρίδιο του ΑΡΑ (2020).

ΠαραπομπήΑγνώστου Συγγραφέως

Ότανοσυγγραφέαςείναιάγνωστος,ηπαραπομπήεντόςκειμένουγράφεταιδιαφορετικά.

 

Στην περίπτωση αυτή βάζετε σε παρένθεση ένα σύντομο τίτλο της βιβλιογραφίας, ακολουθούμενο από κόμμα, κενό και μετά πληκτρολογείτε την ημερομηνία δημοσίευσης. Εάν και η ημερομηνία δημοσίευσης είναι άγνωστη, τότε πληκτρολογείτε την ημερομηνία που βρήκατε την πηγή. Ένα παράδειγμα παραπομπής όπου ο συγγραφέας αλλά και η ημερομηνία δημοσίευσηςείναιάγνωσταμπορείναείναιτοακόλουθο:ΜπορείναλεχθείπωςοFreudέδωσε στην ψυχολογία ένα πολύ καλό θεωρητικό υπόβαθρο, το οποίο δυστυχώς δεν είναι τεκμηριωμένο από επιστημονικές έρευνες (Μη επιστημονική ψυχανάλυση, 2015). Εδώ λάβετε υπόψη ότι παρόν άρθρο ενώ έχει συγγραφεί κατά το 2011, έψαξα και βρήκα την πηγή αυτή το 2015.

ΠαραπομπήΠρωτογενώνκαιΔευτερογενώνΠηγών

Μια σημαντική δυσκολία που συναντούν αρκετοί φοιτητές η ανεύρεση πρωτογενών πηγών βιβλιογραφίας. Με τις πρωτογενείς πηγές, εννοούμε εκείνες τις πηγές που κάποιος διαθέτειάμεσηπρόσβασηέχονταςτοπρωτότυπο κείμενο.Οιδευτερογενείςπηγές,είναιοιπηγές εκείνεςπουέχουνχρησιμοποιηθείκαιαναφέρονταιαπόδεύτεροσυγγραφέασεδικότουάρθροή το βιβλίο, αλλά δεν έχουμε για κάποιο λόγο πρόσβαση σε αυτές και ο μόνος τρόπος να τις διαβάσουμεείναιμέσωτηςαναφοράςπουέχεικάνειοδεύτεροςσυγγραφέας.Πιοσυγκεκριμένα, το άρθρο του Freud για το ναρκισσισμό το οποίο γράφτηκε το 1914, αποτελεί πρωτογενή πηγή και από τη στιγμή που το έχω στην κατοχή μου και το χρησιμοποιώ σε μια εργασία παραπέμποντας ως (Freud, 1914). Όμως, εάν δεν κατέχω το άρθρο εκείνο και συνεπώς δεν έχω διαβάσει το πρωτότυπο, αλλά γνωρίζω κάποια στοιχεία για αυτό μέσα από ένα άλλο βιβλίο που έχω διαβάσει το οποίο έχει δημοσιευτεί το 2015, τότε το έργο του Freud του 1914 αποτελεί δευτερογενή πηγή για εμένα. Στην προκειμένη περίπτωση, δεν μπορώ να χρησιμοποιήσω τον Freud μέσα στην εργασία μου ως πρωτογενή πηγή καθώς δεν το έχω διαβάσει πραγματικά.

ΌμωςεάνπρέπειναχρησιμοποιήσωτονFreudέστωκιανδεντονέχωδιαβάσει,τοΑΡΑδίνει τη λύση.

Σίγουρα το θεμιτό είναι η χρήση κυρίως πρωτογενών και όχι δευτερογενών πηγών, όμως στην περίπτωση που είναι αδύνατη η εύρεση και η χρήση των πρωτογενών, τότε μπορούμε να χρησιμοποιήσουμετηνδευτερογενήπηγήαναφέρονταςκαιτηνπρωτογενή.Γιαδιευκρινιστικούς λόγους και αποφυγή οποιασδήποτε σύγχυσης θα πρέπει να έχετε υπόψη ότι στο ακόλουθο παράδειγμα το Bordin (2011) θα είναι η πρωτογενής μας πηγή την οποία δεν μπορείτε να βρείτε πουθενά, ενώ το Σταλίκας (2012) είναι το βιβλίο που στο οποίο έχετε πρόσβαση και το οποίο αναφέρει το (Bordin 2011), άρα αποτελεί την δευτερογενή μας πηγή.

Ηπαραπομπήεντόςτουκειμένουσαςμπορείναγίνειμετονεξήςτρόπο: Ηθεραπευτική σχέσησύμφωναμετονBordin(2011,όπ.αναφ.στοΣταλίκα,2012)έχειτρίαστοιχεία. Βλέπετε ότι πρώτον, το όνομα της πρωτογενούς πηγής βρίσκεται εκτός παρένθεσης, δεύτερον, η ημερομηνία της πρωτογενούς πηγής είναι εντός παρένθεσης, τρίτον, ακολουθεί κόμμα και τέταρτον,μετάτηνσυντομογραφία“όπ.αναφ.στο”(αντίσυντομογραφίας,εάνθέλετεμπορείτε να χρησιμοποιήσετε κανονικά το “όπως αναφέρεται στο”) παρατίθεται η δευτερογενής πηγή η οποία πάντα βρίσκεται εντός της παρένθεσης.

Εναλλακτικά,μπορείτενατοκάνετεκαιωςεξής:Ηθεραπευτικήσχέσηέχειτρίαβασικά στοιχεία (Bordin, 2011· όπ. αναφ. στο Σταλίκας, 2012). Με το δεύτερο τρόπο η κύρια διαφορά είναι ότι εντός της παρένθεσης βρίσκεται η πρωτογενής πηγή, ακολουθεί άνω τελεία, αμέσως μετά το “όπ, αναφ. στο” και τέλος η δευτερογενής πηγή.

Κλείνοντας το ζήτημα αυτό, θα πρέπει επίσης να γνωρίζετε ότι στην λίστα βιβλιογραφικών αναφορών στο τέλος της εργασίας, δεν πρέπει να αναφέρετε την πρωτογενή πηγή, δηλαδή τον Bordin, 2011. Ο λόγος είναι διότι δεν το διαβάσατε πραγματικά, αλλά θα χρησιμοποιήσετεμόνοτηνδευτερογενήπηγήτηνοποίαδιαβάσατε,δηλαδήτοΣταλίκας,2012. Αυτολεξεί Αποσπάσματα

Τα αυτολεξεί αποσπάσματα αποτελούνται από τα ακριβή λεγόμενα κάποιου άλλου συγγραφέα τα οποία μπορεί κάποιος να χρησιμοποιήσει στην εργασία του αφήνοντάς τα ακριβώςόπωςταανέφερεοαρχικόςσυγγραφέαςχωρίςαυτόναθεωρείταιλογοκλοπή,εφόσον όμως γίνεται ορθή παραπομπή της πηγής. Συνήθως τα αυτολεξεί αποσπάσματα χρησιμοποιούνται για να δώσουν ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην εργασία σας, όμως πρέπει να γνωρίζετε ότι υπάρχουν συγκεκριμένοι τρόποι συγγραφής των αυτολεξεί αποσπασμάτων τα οποία χωρίζονται ανάλογα με την έκταση που έχουν, δηλαδή άνω ή κάτω των 40 λέξεων.

ΑυτολεξείΑποσπάσματαΚάτωΤων40Λέξεων

Όταν χρησιμοποιείτε επακριβώς τα λόγια ενός συγγραφέα χωρίς να τα αλλάξετε και έχουν έκταση λιγότερες από 40 λέξεις, θα πρέπει να μπουν εντός διπλών εισαγωγικών και να γίνει παραπομπή της πηγής από την οποία τα έχετε δανειστεί. Οι τρόποι με τους οποίους μπορεί να επιτευχθεί αυτό είναι αρκετοί, όμως ενδεικτικά παρουσιάζονται δύο. Ο πρώτος τρόπος είναι όταν χρησιμοποιείτε απόσπασμα όπου η πρώτη λέξη είναι η εναρκτήρια του αποσπάσματος,τότε μπορεί να γίνει με τη χρήση της άνω και κάτω τελείας και με κεφαλαίο το αρχικό γράμμα της πρώτης λέξης (εκτός κι αν η πρώτη λέξη δεν είναι η εναρκτήρια τότε αρχίζει με μικρό το πρώτο γράμμα) όπως φαίνεται εδώ: “Η ευαισθητοποίησή μας, ώστε να μπορούμε να αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα από την οπτική γωνία του πολιτισμικά διαφορετικούπροσώπου, η ενσυναίσθητη κατανόηση, είναι το πρώτο βήμα προς την αποδοχή του” (Μαλικιώση-Λοΐζου, 2008, σελ.1). Βλέπετε πως το απόσπασμα βρίσκεται εντός εισαγωγικών, ενώηπαραπομπήμετηνσυγκεκριμένησελίδαστηνυπάρχειτοαπόσπασμαεκείνο,δίνεταιαφού κλείσετε τα εισαγωγικά, και αμέσως μετά την παραπομπή ακολουθεί η τελεία.

Ο δεύτερος τρόπος είναι παρόμοιος με το πρώτο, με τη διαφορά ότι κάνετε χρήση των ονομάτων των συγγραφέων πριν το απόσπασμα και χωρίς τη χρήση άνω και κάτω τελείας, για παράδειγμα, όπως αναφέρει ηΜαλικίωση-Λοΐζου “Ηευαισθητοποίησήμας, ώστε ναμπορούμε να αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα από την οπτική γωνία του πολιτισμικά διαφορετικού προσώπου, η ενσυναίσθητη κατανόηση, είναι το πρώτο βήμα προς την αποδοχή του” (2008, σελ.1). Σε αυτό το παράδειγμα, η ημερομηνία δημοσίευσης και η συγκεκριμένη σελίδα στην οποία υπάρχει το απόσπασμα εκείνο, γράφονται στο τέλος του αποσπάσματος, δηλαδή μετά το κλείσιμοτωνδιπλώνεισαγωγικώνκαιπριντηντελεία,ενώτοεπώνυμοτηςσυγγραφέωςπριντο αυτολεξεί απόσπασμα.

ΑυτολεξείΑποσπάσματαΆνωΤων40Λέξεων

Όταν η έκταση του αυτολεξεί αποσπάσματος που θέλετε να χρησιμοποιήσετε αποτελείται από 40 λέξεις ή περισσότερες, τότε το απόσπασμα δεν θα πρέπει να μπαίνει εντός διπλών εισαγωγικών. Ο τρόπος με τον οποίο συνήθως μπορεί να γίνει η χρήση ενός αυτολεξεί αποσπάσματος 40 και άνω λέξεων, είναι να πέσει στην αμέσως επόμενη γραμμή της παραγράφουσαςμετηχρήσηεσοχήςόπωςγίνεταιεδώακριβώς.ΣύμφωναμετηνΜαλικιώση- Λοΐζου:

Από την άλλη μεριά, πολλά συναισθήματα είναι οικουμενικά, αφού αναγνωρίζονται διαπολιτισμικάκαισυμβάλλουνστηνκατανόησημεταξύλαώνδιαφορετικώνκοινωνιών. Επομένως, μπορεί κανείς να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν ενδεχομένως έμφυτα συναισθήματα που είναι ίδια για όλους, αλλά ότι κάθε πολιτισμός διαφοροποιείται ως προς τον τρόπο με τον οποίο τα εκφράζει, γιατί στις διάφορες κοινωνίες δεν είναι όλοι οι θεσμοί ίδιοι ή αντίστοιχοι. (2008, σελ.1)

Εάν θέλετε να συνεχίσετε από εκεί που μείνατε, μετά δηλαδή από το απόσπασμα που χρησιμοποιήσατεδιότιέχετεκιάλλανααναφέρετεστηνσυγκεκριμένηπαράγραφο,τοκείμενο σας συνεχίζει ακριβώς όπως εδώ. Θα έχετε παρατηρήσει πως η παραπομπή της βιβλιογραφίας γράφεται μετά από την τελεία και δεν ακολουθείται από άλλο τελικό σημείο στίξης.

Τέλοςέναςεναλλακτικόςτρόποςχρήσηςαυτολεξείαποσπάσματοςτων40καιάνωλέξεων,που διαφέρει μόνο στον τρόπο αναφοράς της πηγής παραπομπής είναι ο ακόλουθος:

Από την άλλη μεριά, πολλά συναισθήματα είναι οικουμενικά, αφού αναγνωρίζονται διαπολιτισμικάκαισυμβάλλουνστηνκατανόησημεταξύλαώνδιαφορετικώνκοινωνιών. Επομένως, μπορεί κανείς να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν ενδεχομένως έμφυτα συναισθήματα που είναι ίδια για όλους, αλλά ότι κάθε πολιτισμός

διαφοροποιείται ως προς τον τρόπο με τον οποίο τα εκφράζει, γιατί στις διάφορες κοινωνίεςδενείναιόλοιοιθεσμοίίδιοιήαντίστοιχοι.(Μαλικιώση-Λοΐζου,2008,σελ.1)

Βιβλιογραφικέςαναφορές

Η λίστα βιβλιογραφικών αναφορών γράφεται πάντοτε στην τελευταία σελίδα, ή στις τελευταίες σελίδες της εργασίας σας, και ξεχωριστά από το υπόλοιπο κείμενο. Γράφετε τις λέξεις “Βιβλιογραφικές αναφορές” ως τίτλο στο πάνω μέρος της σελίδας και κεντρικά (centered).Είναιπροτιμότεροςοτίτλος“Βιβλιογραφικέςαναφορές”έναντιτου“Βιβλιογραφία” για λόγους που εξηγούνται περεταίρω στο βασικό εγχειρίδιο του ΑΡΑ (2020). Επιγραμματικά, βάσει ΑΡΑ προτιμάται ο τίτλος “Βιβλιογραφικές αναφορές” ως μετάφραση του “References”, και όχι ο τίτλος “Βιβλιογραφία” που είναι η μετάφραση του “Bibliography”.

Οιπηγέςσαςλοιπόνγράφονταικάτωαπότοντίτλο“Βιβλιογραφικέςαναφορές”μεδιπλό διάστιχο και σε αλφαβητική σειρά. Δεν συνηθίζεται να χωρίζονται οι βιβλιογραφικές αναφορές σε ξενόγλωσσες και μη, παρόλο που στα ελληνικά δεν υπάρχει ξεκάθαρος κανόνας για αυτό.

Υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι να δημιουργήσετε μια βιβλιογραφική πηγή στην λίστα βιβλιογραφικών αναφορών ανάλογα με το είδος της πηγής, δηλαδή εάν είναι βιβλίο, επιστημονικόάρθροκλπ.ΓιαπερισσότερεςπληροφορίεςανατρέξτεστοεγχειρίδιοτουΑΡΑ (2020), όμως πιο κάτω δίνονται κάποια ενδεικτικά παραδείγματα.

Βιβλίο

Ηπηγήπουαποτελείβιβλίοθαπρέπειναείναιγραμμένηως εξής:

 

Kaufman,K.A.,Glass,C.R.,&Pineau,T.R.(2018).Mindfulsportperformanceenhancement: Mental training for athletes and coaches. American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/0000048-000

ΚεφάλαιοΒιβλίουΓραμμένοαπόΣυγγραφέα,ΔιαφορετικόαπότονΑυτόνπουείναιοΚύριος Συγγραφέας Ολόκληρου του Βιβλίου

Αυτόαφοράκάτιπουδιαβάσατεσεένακεφάλαιοκάποιουβιβλίουκαιοσυγγραφέαςτου κεφαλαίου εκείνου διαφορετικός από τον συγγραφέα του βιβλίου.

Zeleke, W. A., Hughes, T. L., & Drozda, N. (2020). Home–school collaboration to promote mind–bodyhealth.InC.Maykel&M.A.Bray(Eds.), Promotingmind–bodyhealthin schools: Interventions for mental health professionals (pp. 11–26). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/0000157-002

ΕπιστημονικόΆρθροΧωρίςDOI

Αφοράδημοσιευμένοηλεκτρονικόάρθρο:

 

Atkinson,R.C.,&Shiffrin,R.M.(1979).Thecontrolofshort-termmemory. Journalof Educational Psychology, 26(2), 80-89.

ΕπιστημονικόΆρθρομεDOI

Αφοράδημοσιευμένοηλεκτρονικόάρθρο:

 

Menzies,V.,Lyon,D.E.,Elswick,R.K.,Jr.,McCain,N.L.,&Gray,D.P.(2014).Effectsof guided imagery on biobehavioral factors in women with fibromyalgia. Journal of Behavioral Medicine, 37(1), 70–80. https://doi.org/10.1007/s10865-012-9464-7

ΗλεκτρονικόΆρθρο

Αφοράδημοσιευμένοηλεκτρονικόάρθροτοοποίοέχετεβρειαπόκάποιοσυγκεκριμένο ιστότοπο και όχι κατ’ ανάγκη από κάποια πλατφόρμα εξεύρεσης επιστημονικών άρθρων, όπως το psychinfo κλπ. Αυτό είναι κάτι που μπορεί να συμβεί συχνά και στη λίστα βιβλιογραφικών αναφορών θα υπάρχει με τον πιο κάτω τρόπο:

Gander, K. (2020, April 29). COVID-19 vaccine being developed in Australia raises antibodies toneutralizevirusinpre-clinicaltests.Newsweek.https://www.newsweek.com/australia-

covid-19-vaccine-neutralize-virus-1500849

 

YouTubeΒίντεο

FreebirdMeditations.(2012,June17). Progressivemusclerelaxationguidedmeditation[Video].

 

YouTube.https://www.youtube.com/watch?v=fDZI-4udE_o

 

Παρουσίαση Συνεδρίου

Davidson,R.J.(2019,August8–11).Well-beingisaskill[Conferencesession].APA2019 Convention, Chicago, IL, United States. https://irp-

cdn.multiscreensite.com/a5ea5d51/files/uploaded/APA2019_Program_190708.pdf

 

ΔιατριβήαπόμιαΒάσηΔεδομένων

Horvath-Plyman,M.(2018).Socialmediaandthecollegestudentjourney:Anexaminationof how social media use impacts social capital and affects college choice, access, and transition (Publication No.10937367) [Doctoral dissertation, New York University].

ProQuestDissertationsandThesesGlobal.

 

ΆρθροΧωρίς Συγγραφέα

Αφοράδημοσιευμένοάρθροστοοποίοοσυγγραφέαςείναιάγνωστοςσεεμάς: Learning in groups. (1994). Journal of Cooperative Learning, 9, 27-42.

ΆρθρογιατοοποίοοΣυγγραφέαςΔήλωσε Ανώνυμος

Προσοχήσεσύγχυσημετοπιοπάνωπαράδειγμα.Τοεπόμενοαφοράάρθροτουοποίου ο συγγραφέας σκόπιμα θέλησε να είναι ανώνυμος αλλά δεν είναι κατ’ ανάγκη άγνωστος.

Ανώνυμος.(2005).Anobservationofworkplaceethics. EthicsQuarterly, 7,15-25.

Συζήτηση

Στην “Συζήτηση” της εργασίας σας, βασικά κάνετε μια εκτενή συζήτηση των όσων έχουν προηγηθεί στην εργασία σας και που θα σας οδηγήσει τελικά στην ανακεφαλαίωση όλων των λεγομένων σας με σκοπό να καταλήξετε σε κάποια βασικά συμπεράσματα. Με άλλα λόγια, τομέροςτης“Συζήτησης”στηνεργασίασας,είναιένααναλυτικόκομμάτιτηςεργασίαςσαςκαι καλό θα ήταν να μην το θεωρήσετε απλά ως τον επίλογο της εργασίας σας.

Ο επίλογος της εργασίας σας μπορεί να υπάρχει στο τέλος της “Συζήτησης” ως φυσική κατάληξη των λεγομένων σας, δηλαδή να είναι οι τελευταίες παραγράφοι της συζήτησης. Εάν όμωςθέλετεναδημιουργήσετεξεχωριστάαπότησυζήτησηκαιμιαενότηταπουναθεωρείταιο επίλογος σας, τότε μπορείτε να δημιουργήσετε επικεφαλίδα δευτέρου επιπέδου και να την ονομάσετε είτε “Επίλογος” είτε “Σύνοψη” είτε “Καταληκτικά Συμπεράσματα” αποτελούμενη από μια ή δύο σύντομες παραγράφους, όπως ακριβώς θα δείτε πιο κάτω.

Σύνοψη

Τοπαρόνάρθροέχειδημιουργηθείμεσκοπόναβοηθήσειτουςφοιτητέςψυχολογίαςνα κατανοήσουν κάποιες από τις πιο βασικές αρχές του APA στην συγγραφή πανεπιστημιακών εργασιών. Παρόλα αυτά, θα πρέπει να διευκρινιστεί πως στο παρόν άρθρο δεν συμπεριλαμβάνονται όλες οι πληροφορίες του APA style και αυτές μπορούν να αναζητηθούν στην τελευταία έκδοση του εγχειριδίου (APA, 2020) αλλά και σε μετέπειτα διορθώσεις που υπάρχουν στην επίσημη ιστοσελίδα του ΑΡΑ.

Βιβλιογραφικέςαναφορές

AmericanPsychologicalAssociation.(2020).PublicationmanualoftheAmericanPsychological Association (7th ed.). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/0000165-000

Bowlby,J.(1988).Asecurebase:Clinicalapplicationsofattachmenttheory.Routledge. https://doi.org/10.1192/S0007125000224197

Cortina,M.,&Marone,M.(2005).Attachmenttheoryandthepsychoanalyticprocess.Whurr Publishers Ltd.

Freud,S. (1914).On Narcissism:An introduction.Standard Edition,14, 73–102.

 

Ispsychoanalysisnotbackedupbyempiricalfindings?(2012).JournalofSamplePaperin Psychoanalysis, 1, 1–10.

Jacobs,M. (2010).PsychodynamicCounsellingin Action. Sage.

 

Καλατζή-Αζίζι,Α.,Αγγελή,Κ.,&Ευσταθίου,Γ.(2012).ΕλληνικήΚλίμακαΑξιολόγησηςτης ΔΕΠ/Υ-IV. Εκδόσεις Πεδίο.

Leclerc, C. M., & Kensinger, E. A. (2008). Effects of Age on Detection of Emotional Information.PsychologyandAging,23,209–215.https://doi.org/10.1037/0882-

7974.23.1.209

 

Μαλικώση-Λοΐζου,Μ.(2008).Ηπολυπολιτισμικήδιάστασητηςενσυναίσθησης.Ψυχολογία,15,

1, 1–15.

 

Mallinckrodt, B., Gantt, D. L., & Coble, H. M. (1995). Attachment patterns in the psychotherapyrelationship:Developmentoftheclientattachmenttotherapist scale. Journal of Counseling Psychology, 42(3), 307–317. https://doi.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0022-0167.42.3.307

ΜήπωςηΨυχανάλυσηδενείναιεπιστημονικάτεκμηριωμένη;(2015).ΔείγμαΕπιστημονικού Περιοδικού Ψυχανάλυσης, 1, 1–10.

Parpottas,P.,Aivazi,L.,Comforti,M.,Spry-Leverton,A.,Nzibo,A.,&Rimyaah,S.(2010).

 

Counsellingpsychologyat SurreyUniversity.SurreyUniversity Press, 1,25–40.

 

Sandler,J.(1976).Panelofthefundamentalsofpsychicchangeinclinicalpractice. International Journal of Psychoanalysis, 57, 411–417.

Σταλίκας,A.(2012). ΘεραπευτικέςΠαρεμβάσεις. Τόπος.

 ΝΕΟΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ

ΣΗΜΑΙΝΕΙ  ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ…ΑΝΑΣΤΕΛΛΕΙ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΜΙΛΑΕΙ ΔΗΛΑΔΗ ΓΙ ΑΠΟΛΥ ΠΕΑΝΑΣΤΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΑΛΛ Α ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΙΔΙΩΣ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΧ ΝΕΟΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Η ΜΗ ΣΥΝΕΧΕΙ Α ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ …ΣΤΗ  ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΝΕΟΤΕΡΙΚΗ ΓΡΑΦΗ  ΕΙΝΑΙ  ΠΟΛΛΑ

ΚΑΤΙ ΑΝΑΛΟΓΟ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΜΕΤΑΞΥ ΠΑΛΑΙΟΥ, ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥ, ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΚΑΙ  ΜΟΝΤΕΡΝΟΥ, ΔΗΛΑΔΗ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ , ΠΑΡΟΝΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΥ

ΣΥΝΗΘΩΣ ΤΟ ΝΕΟΤΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΡΝΟ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΤΡΕΠΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΠΟΡΟ

ΕΣΧΑΤΩΣ ΠΡΟΕΚΥΨΕ ΚΑΙ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΙΚΟ ΠΟΥ ΕΠΙΤΕΙΝΕΙ ΤΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΟΥ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟΥ

ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗ Τ Α ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΘΑΡΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΓΡΑΦΗ ΝΕΟΤΕΡΙΚΗ ΓΡΑΦΗ ΚΛΠ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΤΗΝ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ..

ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΤΙΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΈΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΚΑΙ ΒΕΒΑΙΑ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ ΣΕ ΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΜΠΩΝΤΛΑΙΡ 18

Τι είναι η νεωτερικότητα στη λογοτεχνία; Ορίζεται ως πειραματισμός, εκσυγχρονισμός, παραβατικότητα, ως το αντίθετο της παράδοσης, ως διαρκής υπέρβαση; Είναι το ειδοποιό της στοιχείο η μέριμνα για τις τροπικότητες και τις δυνατότητες της γλώσσας; Τα τελευταία χρόνια έχω την αίσθηση ότι γίνεται κατάχρηση της λέξης «νεωτερικός» στο χώρο της μελέτης της λογοτεχνίας (ιδιαίτερα της πεζογραφίας) με τις αναφορές σε «νεωτερική ποιητική», «νεωτερική τεχνική», «νεωτερική γραφή» ή «νεωτερική πεζογραφία», χωρίς να διευκρινίζεται αν με τον όρο νοείται κάτι νέο, πρωτοποριακό, μοντέρνο, μοντερνιστικό ή ακόμη και μεταμοντέρνο. Σε λίγες μέρες μάλιστα διεξάγεται στη Θεσσαλονίκη ολόκληρο συνέδριο με θέμα: «Η νεωτερικότητα στη νεοελληνική λογοτεχνία και κριτική του 19ου και του 20ού αιώνα».

Η νεωτερικότητα μπορούμε να πούμε ότι καταστέλλει την αίσθηση της ιστορικής συνέχειας, αντιπαραβάλλοντας στη διάρκειά της τους στιγμιαίους «κραδασμούς», θρυμματίζοντας την ενότητα του υποκειμένου και προκαλώντας κρίση στις αφηγηματικές μορφές αναπαράστασης. Μπορεί ως αισθητική κατηγορία η νεωτερικότητα να παραπέμπει σε μια ιδιαίτερη αίσθηση του χρόνου ή ως όρος modernite να εισάγεται το 1845 σε ένα δοκίμιο του Μπωντλαίρ για τον ζωγράφο Constantin Guys, όπου ορίζεται ως κάτι το εφήμερο, το φευγαλέο και το απρόβλεπτο, ωστόσο δεν είναι τόσο ιστορικά προσδιορισμένη όσο στο χώρο της κοινωνικής θεωρίας όπου θεωρείται ότι αρχίζει με τον διαχωρισμό χρόνου και χώρου ως ξεχωριστών κατηγοριών.

Και εκεί βέβαια ο ορισμός της ποικίλλει καθώς συνδέεται πότε με την εκβιομηχάνιση, την εκκοσμίκευση, την ορθολογικοποίηση (Μαξ Βέμπερ), τη δυναμική του κεφαλαίου (Μαρξ) ή το «ατελές εγχείρημα» του Διαφωτισμού (Χάμπερμας), πότε αντιδιαστέλλεται προς το θρησκευτικό φονταμενταλισμό, άλλοτε συγχέεται με τον εκσυγχρονισμό (modernization), ενώ τελευταία γίνεται λόγος και για «μετα-αποικιακές αντινεωτερικότητες» (Βhabha) ή για «ρευστή νεωτερικότητα» (Βauman). Παρ΄ όλα αυτά η νεωτερικότητα ως κοινωνιολογική κατηγορία φαίνεται πιο ιστορικά καθορισμένη από ό,τι στο χώρο της αισθητικής ή της λογοτεχνίας.

Στο χώρο της ελληνικής λογοτεχνίας και κριτικής η χρήση των όρων «νεωτερικότητα» και «νεωτερικός» πάσχει από ασάφεια και μπορεί να οδηγήσει στο χαρακτηρισμό μιας πληθώρας κειμένων ως νεωτερικών με το πρόσχημα ότι μπορεί να ανιχνευθούν σε αυτά ψήγματα πειραματισμού, πρωτόγνωροι αφηγηματικοί τρόποι και εν γένει κάθε είδους μοντέρνα ψιμύθια. Η νεωτερικότητα έτσι ανάγεται σε μια χαλαρή και διευρυμένη αισθητική κατηγορία η οποία μπορεί να φέρει κοντά τον Μητσάκη με τον Πεντζίκη, τον Παπαδιαμάντη με τον Χειμωνά και τον Ροΐδη με τον Σωτήρη Δημητρίου ή να χωρέσει ακόμη και την Ιστορία ενός αιχμαλώτου του Δούκα. Ενίοτε μάλιστα χρησιμοποιείται και η έννοια της προ-νεωτερικότητας ή του πρωτο-μοντερνισμού για να αποσπασθούν κάποιοι συγγραφείς του δέκατου ένατου αιώνα από τα παραδοσιακά σχήματα της ηθογραφίας.

Σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου τα λογοτεχνικά ρεύματα ήταν επείσακτα ή διαθλαστικά μεταφερμένα, η έννοια της λογοτεχνικής νεωτερικότητας αποδεικνύεται ιδιαίτερα βολική και περιεκτική για να αγκαλιάσει κάθε μορφή πειραματισμού και να βαφτιστεί «νεωτερική» κάθε μορφική ιδιοτροπία. Κάτι τέτοιο όμως δεν συμβάλλει τελικά στο να κατανοήσουμε τις λογοτεχνικές εξελίξεις ή να διακρίνουμε ρεύματα (ρεαλισμός, μοντερνισμός, μεταμοντερνισμός), με αποτέλεσμα να επιτείνεται η σύγχυση. Ούτε μας βοηθάει να εκτιμήσουμε την τοπική δεκτικότητα, τις πολιτισμικές αντιστάσεις ή τις ιδεολογικές στρεβλώσεις. Μπορούμε να χαρακτηρίζουμε σχεδόν τα πάντα νεωτερικά; Αποτελεί η νεωτερικότητα μια ανεξάντλητη και υπερβατική ιδιότητα; Αν το νεωτερικό παραπέμπει σε κάτι το εισαγόμενο, με τι μέτρα, ιθαγενή ή αλλότρια, θα κρίνουμε τελικά το νεωτερισμό του;

Ποια είναι η σχέση μοντερνισμού και νεωτερικότητας στο χώρο της λογοτεχνίας, δεδομένου ότι υπάρχουν πτυχές του ευρωπαϊκού μοντερνισμού που αποθεώνουν την ταχύτητα, την τεχνολογία ή την υπερβολή και άλλες που ρέπουν προς το συντηρητικό Αγγλικανισμό (Ελιοτ) ή τις χθόνιες δυνάμεις του μύθου (Ντ. Χ. Λώρενς); Νεωτερικότητα και αντι-νεωτερικότητα δηλαδή συνυπάρχουν στον μοντερνισμό; Είναι επίσης η νεωτερικότητα ένα διαχρονικό γνώρισμα που συνδέει μοντερνισμό και μετα-μοντερνισμό; Μήπως η έμφαση σε μια απροσδιόριστη και γενική νεωτερικότητα οδηγεί σε ένα νέο φορμαλισμό;

Ετσι που χρησιμοποιείται στα ελληνικά η νεωτερικότητα, έχω την εντύπωση ότι υπονομεύει την ιστορικότητά της. Αν η νεωτερικότητα δεν έχει ιστορικά όρια, περιόδους, φάσεις και τάσεις, τότε αναδεικνύεται σε μια υπεριστορική κατηγορία που υπερβαίνει καλλιτεχνικά ρεύματα και ισοπεδώνει ιστορικές διαφορές. Πάσχοντας από ένα σύνδρομο πολιτισμικής καθυστέρησης ή υστέρησης, οι έλληνες κριτικοί και μελετητές τείνουν ως αντίδοτο σε αυτό το αίσθημα μειονεξίας να γενικεύουν αδιάκριτα την απόδοση του χαρακτηρισμού «νεωτερικό» σε κείμενα, παραποιώντας έτσι πολιτισμικές ιδιαιτερότητες και λογοτεχνικές εξελίξεις. Μήπως σε αυτή την περίπτωση θα ήταν προτιμότερο να μιλάμε για νεωτερικότητα των αναγνωστών παρά των συγγραφέων, δηλαδή νεωτερικότητα που την ανακαλύπτουν ή την προσδίδουν εκ των υστέρων οι αναγνώστες χωρίς να την έχουν προσχεδιάσει οι συγγραφείς με την ένταξή τους σε κάποιο πρωτοποριακό ρεύμα;

Η έννοια της νεωτερικότητας προϋποθέτει πάντα μια συγκροτημένη αντίληψη περί παράδοσης, την οποία αντιμάχεται. Επομένως, αν θέλουμε να οριοθετήσουμε χρονικά τη νεωτερικότητα στο χώρο της ελληνικής λογοτεχνίας, θα πρέπει να δούμε πότε συγκροτείται ένας ισχυρός λόγος περί λογοτεχνικής παράδοσης. Πότε δηλαδή προκύπτει η παράδοση ως έννοια ή ιδεολόγημα; Ιστορικοποιώντας την παράδοση, ιστορικοποιούμε και τη νεωτερικότητα. Αλλωστε και οι δύο συνιστούν μορφές ιστορικής αντίληψης του χρόνου.

Ο κ. Δημήτρης Τζιόβας είναι καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Βirmingham της Αγγλίας.

 

ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ    Ας σκεφτούμε, για παράδειγμα, το δίπολο του χρόνου και του χώρου, όπου η γεωγραφία έχει από καιρό παραμερίσει την Ιστορία με μια μετατόπιση από τις νεωτερικές έννοιες του εκπατρισμού και της πολιτικής εξορίας στις μετανεωτερικές τής μετανάστευσης και του νομαδισμού  ή της ταυτότητας που γινονται μετατροπές και αλλαγές στη συλληψη και κατασκευή...πολπολιτισμικοτητα κλπ

Να μιλήσω για ιστορία ως παράδειγμα; νεωτερικοτητα ορίζουμε το πέρασμα από την ιστορία στην ιστορία που έχει νόμο τέλεια. Τίποτα δεν έχει σημασία αν δεν το εντάξουμε σε πλαίσιο, αίτιο και συνέπεια. Η μετά νεωτερικοτητα θεωρεί ιστορία ότι συμβαίνει γύρω μας. Όχι τα μεγάλα γεγονότα.

 

Anais Nin Diary

11 Αυγούστου 1914 – «Εντυπώσεις από την Άφιξη στη Νέα Υόρκη»

Ήμασταν όλοι ντυμένοι και στο κατάστρωμα. Ήταν δύο η ώρα και μπορούσες να διακρίνεις αμυδρά μια πόλη, μα πολύ μακριά ακόμη. Η θάλασσα ήταν γκρίζα και βαριά. Πόσο διαφορετική από την όμορφη θάλασσα της Ισπανίας! Λαχταρούσα να φτάσουμε· κι όμως, ήμουν λυπημένη.

Ένα ψύχος με τύλιγε γύρω από την καρδιά και όλα μού φαίνονταν λάθος.

Ξαφνικά τυλιχτήκαμε από πυκνή ομίχλη. Ξέσπασε καταρρακτώδης βροχή, βροντές αντήχησαν, αστραπές χάραζαν τον βαριά μαυρισμένο ουρανό. Ο κόσμος έτρεξε πανικόβλητος να προφυλαχθεί στο σαλόνι. Καμία από τις Ισπανίδες επιβάτισσες δεν είχε ξαναδεί τέτοιο καιρό, κι έτσι οι τρομαγμένες γυναίκες έκλαιγαν, ενώ οι άντρες προσεύχονταν με χαμηλή φωνή. Εμείς δεν φοβόμασταν.

Η μαμά είχε δει πολλές καταιγίδες και η ηρεμία της μάς καθησύχασε. Ήμασταν οι πρώτοι που επέστρεψαν στο βρεγμένο κατάστρωμα. Μα η ομίχλη εξακολουθούσε, κι έτσι περιμέναμε.

Ήταν τέσσερις όταν το πλοίο άρχισε πάλι να κινείται, αργά, σαν να πλησίαζε τη μεγάλη πόλη με κάποιον δισταγμό. Τώρα, ακουμπισμένη στο κιγκλίδωμα, δεν άκουγα πια τίποτα. Τα μάτια μου ήταν καρφωμένα στα φώτα που πλησίαζαν· έβλεπα τα ψηλά κτίρια, άκουγα τη σφυρίχτρα της μηχανής, έβλεπα τόση κίνηση. Γιγάντια κτίρια περνούσαν μπροστά μου· τα μισούσα από πριν, γιατί έκρυβαν ό,τι αγαπώ πιο πολύ — λουλούδια, πουλιά, χωράφια, ελευθερία.

Η μαμά ήρθε κοντά μου και με πήρε μια βόλτα, ψιθυρίζοντάς μου στ’ αυτί όλα τα θαυμάσια πράγματα που επρόκειτο να δω. Μα όσο κι αν θαύμαζα την πρόοδο της Νέας Υόρκης, τη μισούσα· τη θεωρούσα επιφανειακή. Τη έβλεπα σαν άσχημη φυλακή. Η μαμά συνέχισε να περπατά, αλλά όταν είδε πως δεν της έδινα την παραμικρή προσοχή, σταμάτησε να μιλά — μόνο τα μάτια της έδειχναν ανησυχία. Το κεφάλι μου ήταν βαρύ, η καρδιά μου έμοιαζε έτοιμη να σπάσει· ήμουν λυπημένη και δυστυχισμένη.

Ζηλεύω εκείνους που δεν εγκαταλείπουν ποτέ τη γενέθλια γη τους. Ήθελα να κλάψω μέχρι να μη μου μείνει δάκρυ. Η μαμά απομακρύνθηκε, κι εγώ ξανά ακουμπισμένη στο κιγκλίδωμα γέμισα τα πνευμόνια μου με τον καθαρό αέρα του δειλινού. Σκοτείνιαζε· φτάναμε· κι έπρεπε να ξυπνήσω από τη θλιβερή μου ονειροπόληση. Έριξα μια τελευταία ματιά τριγύρω, σ’ αυτό το τελευταίο κομμάτι της Ισπανίας που λες και θέλησε να με συνοδεύσει ως εδώ, να μου θυμίσει την υπόσχεσή μου να επιστρέψω. Μέσα μου απάντησα: «Ω, ναι — θα επιστρέψω στην Ισπανία».

Η μαμά με τράβηξε κοντά της κι έτσι πάτησα στη στεριά. Η γη έκαιγε. Ξύπνησα απότομα. Κόσμος έτρεχε, φώναζε, κουνούσε τα χέρια του. Βρέθηκα σε μια μεγάλη αποβάθρα. Φίλησα τη νονά, τον Ραφαέλ, τον Κάρλος και τον Κοκίτο, που είχαν έρθει να μας υποδεχθούν. Ο θείος Γκίλμπερτ έφτασε λίγο αργότερα. Αποφάσισαν ότι εγώ και ο Θόρβαλντ θα περνούσαμε τη νύχτα στη θεία Αντολίνα· την επομένη θα συναντούσαμε τη μαμά και τον Χοακινίτο, που θα πήγαιναν στη θεία Ελδεμίρα.

Η νύχτα κύλησε αρκετά καλά. Πριν κοιμηθώ, αποφάσισα πως δεν έπρεπε να αφήσω τη λύπη μου για τη Νέα Υόρκη να με κυριεύσει· πως έπρεπε να κρατήσω τις σκέψεις μου για αυτήν τη χώρα μόνο μέσα μου. Αλλά είμαι αδιά indiscreet, και τα είπα όλα στο ημερολόγιό μου. Δεν θα πεις τίποτα, έτσι; Αν σου πω ότι μισώ τη Νέα Υόρκη, ότι τη βρίσκω υπερβολικά μεγάλη, υπερβολικά επιφανειακή, ότι όλα τρέχουν άγρια και γρήγορα. Είναι μια κόλαση.

 

29 Ιουλίου 1914 — Ο Καθεδρικός

Το πρώτο πράγμα που είδα ήταν μια μεγάλη πόρτα που τη συγκρατούσαν δύο άγγελοι φυσικού μεγέθους, καθισμένοι επάνω σε δύο κολόνες. Ένας ιερέας μάς οδήγησε μέσα στην εκκλησία. Το επίχρυσο ασημένιο άγαλμα του βωμού ήταν πράγματι πολύ μεγάλο. Μπροστά του, πάνω σε ένα πανάρχαιο τραπέζι φτιαγμένο ολόκληρο από δρυ, ήταν ένα τεράστιο βιβλίο, μια πολύ παλιά Βίβλος. Παντού γύρω αχνοφαίνονταν μεγάλοι δοκοί, σε κάθε γωνιά και σε κάθε άνοιγμα του βωμού.

Κάποια στιγμή, όταν είχα μείνει πίσω, σκοτείνιασε απότομα. Ήταν εντυπωσιακό, και ένιωσα σαν να βρισκόμουν σε αρχαίο κάστρο. Όλες αυτές οι σκέψεις μου διαλύθηκαν όταν η μαμά με φώναξε. Αφού διασχίσαμε αρκετές στοές, στηριγμένες σε δοκούς και κολόνες χαραγμένες με λατινικές επιγραφές, ο ιερέας μάς οδήγησε σε μια σκοτεινή μικρή σκάλα. Κατεβήκαμε —όχι χωρίς κίνδυνο να σπάσουμε τον λαιμό μας— και βρεθήκαμε σε κάτι σαν υπόγεια φυλακή. Ένα ρίγος πάγωσε το αίμα μου. Ο ιερέας εξήγησε πως αυτό το δωμάτιο ήταν σκαμμένο δώδεκα πόδια κάτω από τη θάλασσα, και η φωνή του αντηχούσε δυνατά μέσα σε εκείνους τους γιγάντιους τοίχους.

Ύστερα μάς οδήγησε βαθύτερα στον τοίχο· στο βάθος, ένα σταυρωμένο είδωλο διακοσίων ετών δέσποζε μέσα στη σπηλιά. Μας έδειξε τρεις τάφους ιερέων και ενός επισκόπου. Κατόπιν μας πήγε ακόμη παραπέρα, εκεί όπου ο τοίχος ήταν ολόκληρος γεμάτος με τρύπες που κάποτε χρησίμευαν ως τάφοι. Μας έδειξε μια Παναγία σμιλεμένη από ένα ενιαίο κομμάτι πέτρας — πανέμορφη. Τέλος, μας οδήγησε σε μια σκάλα και βγήκαμε σε μια μεγάλη, σαν σκευοφυλάκιο, αίθουσα.

Εκεί ένας άλλος ιερέας άνοιξε ένα ντουλάπι και έβγαλε ένα τεράστιο μάτσο κλειδιά. Άνοιξε μια άλλη μεγάλη ντουλάπα, μέσα στην οποία είδαμε έναν υπέροχο μικρογραφικό βωμό, δεκαοκτώ ίντσες ψ

1 Αυγούστου 1914

Είμαι έντεκα χρονών, το ξέρω, και δεν είμαι αρκετά σοβαρή. Χθες το βράδυ είπα μέσα μου: αύριο θα είμαι καλή. Καλή; Δεν ήμουν καθόλου καλύτερη από την προηγούμενη μέρα. Και τώρα, να ένας νέος μήνας, κι ακόμα δεν έχω σκεφτεί πώς να γίνω πιο συνετή, πώς να δαμάσω τις παρορμήσεις και τον θυμό μου. Ντρέπομαι που είμαι τόσο απείθαρχη. Υπόσχομαι εδώ και τώρα πως, με τη βοήθεια του Θεού, θα γίνω πιο λογική.

Η ημέρα κοντεύει να τελειώσει, και δεν είναι και πολλά όσα έκανα — μα για το υπόλοιπο της μέρας θα προσπαθήσω να κρατήσω σιωπή. Να μην μιλάω, μόνο να απαντώ ευγενικά. Να μη ζητώ κουβέντα, αλλά να δουλέψω το σάλι μου, που πρέπει να έχει τελειώσει το αργότερο μεθαύριο.

---

2 Αυγούστου 1914

Είναι βράδυ. Ήμουν χαμένη σε συλλογισμό και να τι κατόρθωσα σήμερα:

Το φεγγάρι, οι οπτασίες μου...

Το φεγγάρι λάμπει, τα άστρα ξεπροβάλλουν, ένα απαλό αεράκι χαϊδεύει τον στοχασμό μου. Δεξιά, βλέπει κανείς ακόμα τον ήλιο που δύει, να φανερώνεται ταπεινά πίσω από το φεγγάρι, που τώρα κυριαρχεί στον ουρανό. Τέλος, ο ήλιος χάνεται εντελώς, και τότε το φεγγάρι, λάμποντας ακόμη πιο έντονα, ανεβαίνει περήφανα στον θρόνο του ήλιου. Σας χαιρετώ, Κυρά, μοιάζουν να του λένε τα αστέρια.

---

16 Οκτωβρίου 1914 – Ένα Όνειρο της Αναΐς

Κάποτε, στο παράθυρο όπου είχα τόσες φορές κλάψει, όπου είχαν πέσει τόσα πικρά δάκρυα, είδα ξαφνικά Εκείνον που αγαπώ, Εκείνον που λατρεύω. Γεμάτη αγάπη, όρμησα στα χέρια που άνοιγαν για μένα. Ω, τι χαρά! Τι ευτυχία! Δεν μπορώ να το πιστέψω! Εκείνη τη μέρα γνώρισα την ευτυχία του φιλιού του πατέρα μου.

---

18 Οκτωβρίου 1914

Πόσο ευτυχισμένη είμαι! Κοινώνησα σήμερα το πρωί και έχω τον Ιησού στην καρδιά μου, γι’ αυτό νιώθω πολύ ήρεμη. Έφαγα, ξαναπροσευχήθηκα, και να ’μαι εδώ. Θα σταματήσω για λίγο… Είναι αργά, όλα είναι ήσυχα, και μέσα σε αυτή τη σιωπή έρχομαι να εμπιστευτώ τις σκέψεις μου στον πιστό μου σύντροφο.

Σκέφτηκα βαθιά την ευτυχία που θα ένιωθαν κάποια παιδιά που έχουν και τον πατέρα και τη μητέρα τους δίπλα. Σήμερα στην Κοινωνία είδα έναν πατέρα κι ένα παιδί περίπου έξι χρονών, όλους μαζί να μεταλαμβάνουν. Γιατί δεν μπορώ κι εγώ να έχω τον πατέρα μου δίπλα μου; Γιατί να μην έχω τη χαρά να κοινωνήσω μαζί με τον μπαμπά και τη μαμά;

Αχ… πόσο με πονάει που έχουν περάσει τόσα χρόνια. Σήμερα το σκέφτηκα ακόμη πιο βαθιά, και η Κοινωνία μου ήταν μόνο για τον μπαμπά. Για πολλή ώρα επαναλάμβανα: Παπά… Μαμά… Τι γλυκές λέξεις! Μα ύστερα, η αλήθεια επέστρεψε, και η καρδιά μου έκλαψε, έκλαψε. Κανείς εκτός από τον Θεό δεν γνωρίζει τη βαθιά μου θλίψη.

Τα όνειρά μου είναι πάντα για τον πατέρα μου. Επιστρέφει, τον φιλάω, με σφίγγει στην καρδιά του. Είναι γλυκό εκείνο το λεπτό — κι έπειτα ξανάρχεται η λύπη μαζί με την αλήθεια, και η καρδιά μου κλαίει ξανά. Απόψε είμαι πιο λυπημένη από ποτέ και η θλίψη μου μεγαλώνει. Είμαι πολύ λυπημένη για να συνεχίσω.

---

15 Νοεμβρίου 1914

Κάθε φορά που κοινωνώ, η σκέψη του πατέρα μου γίνεται πιο θλιβερή, κι ούτε ξέρω γιατί. Χθες το βράδυ ονειρεύτηκα πως λάμβανα γράμμα απ’ τον μπαμπά όπου έλεγε: Έρχομαι. Ω, αν ήταν αλήθεια! Θα ήμουν το πιο ευτυχισμένο κορίτσι στον κόσμο.

Του γράφω πάντα και του ζητώ να έρθει. Ελπίζω, και ίσως…

Την ώρα της Κοινωνίας, μοιάζει σαν να φιλώ και να αγκαλιάζω τον μπαμπά, και όχι σαν να λαμβάνω το Σώμα του Χριστού. Τι γλυκιά στιγμή! Έχω κουραστεί να γράφω: Σου στέλνω μια μεγάλη αγκαλιά. Θα ήθελα να τον αγκαλιάσω στ’ αλήθεια.

Ζηλεύω όλα τα κοριτσάκια που έχουν τον πατέρα τους. Και σκέφτομαι πως ίσως μια μέρα θα είμαι κι εγώ ξανά μαζί του. Αρκετά όμως μ’ αυτό.

Νομίζω πως εδώ δεν θα μπορέσω ποτέ να γράψω ποίηση, γιατί παντού βλέπεις μόνο βιαστικό κόσμο, κόκκινα μαγαζιά και σπίτια τόσο ψηλά που μετά βίας βλέπεις τον ουρανό, που είναι πάντα γκρίζος. Από το πρωί δεν έχει σταματήσει λεπτό η βροχή. Ο ουρανός γίνεται σκοτεινότερος και η μέρα είναι θλιμμένη.

---

1915

25 Ιανουαρίου 1915

Να ’μαι πάλι εδώ, στην ίδια μονότονη ζωή μου. Οι προσπάθειές μου ανταμείβονται με μικρές επιτυχίες που με κάνουν πολύ χαρούμενη. Αχ, τι δεν θα ’κανα για να ευχαριστήσω τη μαμά και τον μπαμπά! Δεν μου αρέσει το πιάνο, αλλά αν μου κάνει μάθημα η μαμά, το παίζω με ευχαρίστηση.

Η μαμά τραγουδά, και τότε με πιάνει λύπη, γιατί θυμάμαι τον πατέρα μου να τη συνοδεύει… και μετά σκέφτομαι τις Βρυξέλλες και τον πόλεμο. Σήμερα πάλεψα με αυτή τη λύπη, αλλά με κυρίευσε μια επιθυμία να γίνω νοσοκόμα, ή κάτι που θα με πάει στη Γαλλία. Θα ήθελα να είμαι άντρας για να πολεμήσω. Ω, πόσα θα ήθελα να είμαι… Ζηλεύω και τις αδελφές που φροντίζουν τους στρατιώτες — αλλά είμαι πολύ μικρή γι’ αυτά.

Η μουσική με λυπεί. Θα προσπαθήσω να διασκεδάσω.

Χθες τη νύχτα ονειρεύτηκα απαλή μουσική πιάνου, σαν νανούρισμα, μελαγχολικά τραγούδια, άρπα με τις γλυκές της αρμονίες, κι έπειτα την απαλή φωνή της κιθάρας. Ξύπνησα κλαίγοντας. Ξανακοιμήθηκα κι ονειρεύτηκα πως έσωζα τη Γαλλία, πως ήμουν η Ζαν ντ’ Αρκ — κι εκείνη τραγουδούσε:
Αναΐς, σήκω επάνω, σώσε τη Γαλλία, αφού αυτό επιθυμείς.
Όρμησα μπροστά, και σε λίγα λεπτά όλη η πόλη φώναζε:
Νίκη! Ζήτω η Γαλλία, ζήτω η Ζαν ντ’ Αρκ που έδωσε στην Αναΐς τη δύναμή της!
Πόσο ευτυχισμένη ήμουν. Αν μόνο ήταν αλήθεια…

Μάταιες αυταπάτες· εγώ, ένα κορίτσι, τόσο μικρή — να σώσω τη Γαλλία.

---

11 Μαΐου 1915

Αναρωτιέμαι αν το ημερολόγιό μου νομίζει πως το εγκατέλειψα όταν αφήνω να περάσουν τόσες μέρες χωρίς να γράψω. Ω, όχι, ποτέ! Δεν είμαι αχάριστη· σου υπόσχομαι, μικρό μου ημερολόγιο, πως ποτέ δεν θα σε εγκαταλείψω. Ήδη νιώθω τύψεις που δεν άρχισα να κρατώ ημερολόγιο νωρίτερα.

Μα πρέπει να παραδεχτώ πως μόνο όταν άρχισα να γράφω, οι σκέψεις μου άρχισαν να μορφοποιούνται και να ξεπηδούν. Σε ποιον θα μπορούσα να εμπιστευτώ όλα αυτά που γεμίζουν το μυαλό μου, αν όχι σε σένα;

Αγαπημένο μου μυστικό καταφύγιο, μου υπόσχεσαι πως θα κρατήσεις για πάντα την καρδιά που σου έδωσα, τις σκέψεις που εκμυστηρεύτηκα μόνο σε σένα;

20 Μαΐου 1915

Είμαι η Άντζελα Αναΐς Χουάνα Αντολίνα Ρόσα Εδελμίρα Νιν υ Κουλμέλ. Είμαι τώρα δώδεκα χρονών. Είμαι μάλλον ψηλή για την ηλικία μου — έτσι λένε όλοι. Είμαι λεπτή. Έχω μεγάλα πόδια και μεγάλα χέρια, με δάχτυλα που συχνά σφίγγονται από νευρικότητα. Το πρόσωπό μου είναι πολύ χλωμό και έχω μεγάλα καστανά μάτια(1), κάπως αόριστα, που φοβάμαι πως προδίδουν τις τρελές μου σκέψεις. Το στόμα μου είναι μεγάλο. Το γέλιο μου είναι παράξενο, το χαμόγελό μου αρκετά καλό. Όταν θυμώνω, το στόμα μου γίνεται άσχημη γκριμάτσα. Συνήθως είμαι σοβαρή και κάπως αφηρημένη.

Η μύτη μου είναι κάπως η μύτη των Κουλμέλ — δηλαδή λίγο μακριά, σαν της γιαγιάς. Τα μαλλιά μου είναι καστανά, όχι πολύ ανοιχτά, και πέφτουν λίγο κάτω από τους ώμους. Η μαμά τα λέει μπούκλες. Πάντα τα έκρυβα, πότε σε κοτσίδα, πότε δεμένα με κορδέλα.

Ο χαρακτήρας μου: νευριάζω εύκολα. Δεν αντέχω τα πειράγματα, αλλά μου αρέσει λίγο να πειράζω τους άλλους. Μου αρέσει να δουλεύω. Λατρεύω τη μητέρα και τον πατέρα μου και πιο πολύ από όλους τις θείες μου και την οικογένεια — εκτός από τη μαμά, τον μπαμπά, τον Θόρβαλντ και τον Χοακινίτο. Αγαπώ τη γιαγιά. Είμαι τρελή για το διάβασμα, και το γράψιμο είναι πάθος μου. Πιστεύω βαθιά στον Θεό και σε ό,τι μου λέει διά της Αγίας Του Εκκλησίας. Η προσευχή είναι πάντα καταφύγιο για μένα. Δεν αγαπώ εύκολα και δε δεσμεύομαι παρά μόνο με ανθρώπους που εκτιμώ με τον δικό μου τρόπο.

Είμαι Γαλλίδα που αγαπάει, θαυμάζει και σέβεται τη χώρα της — πραγματική Γαλλίδα. Θαυμάζω την Ισπανία, αν και λιγότερο φυσικά· και θαυμάζω ιδιαιτέρως το Βέλγιο.

Το ημερολόγιό μου γνωρίζει τις σκέψεις μου όσο καλά τις ξέρω και εγώ.

---

13 Αυγούστου 1915

Μπροστά μου απλώνεται γκαζόν πράσινο, λαμπερό στον ήλιο. Στα αριστερά ένα συστάδι δέντρων. Πιο πέρα, μπροστά και πίσω μου, ο μεγάλος δρόμος του πάρκου. Κάθομαι μόνη, σε ένα παγκάκι κάτω από τη σκιά ενός μεγάλου δέντρου.

Ζητούσα τη μοναξιά. Θα ήθελα να είμαι ακόμη πιο μόνη — αλλά ο Χοακινίτο δεν θέλησε να περπατήσει άλλο. Έτσι, δίχως να δίνω σημασία στους περαστικούς, χωρίς να ακούω το θρόισμα των κλαδιών από το δροσερό αεράκι, θα αρχίσω.

Σήμερα, ακριβώς σήμερα, κλείνω έναν χρόνο εδώ. Την ίδια ώρα πέρσι — μεσημέρι — τρώγαμε για τελευταία φορά στο Monserrat, που τώρα έχει αντικατασταθεί από ένα άλλο, του οποίου το όνομα δεν θυμάμαι. Ένας χρόνος! Ένας χρόνος αναπνέω τον αέρα της φιλοδοξίας που γεμίζει τη Νέα Υόρκη — κι ο Θεός να με φυλάει από αυτήν, γιατί η φιλοδοξία έχει πολλά θύματα. Κι αν δεν κάνω λάθος, έχουν περάσει δυόμισι χρόνια μακριά από τον πατέρα…

Έτσι πάντα καταλήγω στον μπαμπά — και θα σταματήσω, γιατί δε θέλω το ημερολόγιό μου να γίνει τόσο μελαγχολικό όσο εγώ.

---

23 Νοεμβρίου 1915

Ποιος είναι ο ρόλος μου στον κόσμο; Τα μάτια μου λάμπουν — θέλω να τρυπήσω τη νύχτα που κρύβει τα μυστικά του μέλλοντος, και διώχνω μακριά μου ένα τρελό, χαρούμενο όνειρο της νιότης, λέγοντας μέσα μου: Ο ρόλος σου είναι του περιφρονημένου, του αποδιωγμένου, του απείραχτου από κανέναν.
Αυτό είναι σκληρό — μα ύστερα, η ψυχή μου, απελευθερωμένη από τη γη, πετάει προς το άπειρο, στον γαλανό ουρανό, στη χώρα των ονείρων.

«Ζωή» — λέξη που σημαίνει πόνο, πάθος που μας κατατρώει και μας αφήνει μόνο με τον θάνατο. Ζωή, θλιβερή λέξη που βαραίνει την καρδιά μου — και όμως πλησιάζει. Η ζωή αρχίζει όταν μεγαλώνει κανείς και δεν έχει γονείς να τη διαμορφώσουν. Η δική μου Ζωή πλησιάζει. Σε λίγο θα πρέπει να στηρίξω τη μαμά και τον μπαμπά. Πρέπει να ζήσω. Αν με περιφρονούν, η Ζωή θα μου φαίνεται κάτι απορριγμένο. Δεν θα είναι πια φίλη μου.

Τα όνειρα είναι η Ζωή μου — τα όνειρα που συντηρούν τη μοναξιά αυτού που θα είμαι, γιατί, το ξαναλέω, κανείς άντρας δεν θα θελήσει να γίνει κυρίαρχός μου. Μια τέτοια φύση σαν τη δική μου μπορεί να ζήσει μόνο σε ένωση με τη μοναξιά.

---

1916

2 Φεβρουαρίου 1916

Ήθελα να διαβάσω ξανά τις τελευταίες σελίδες που έγραψα κάτω από πολλή θλίψη. Οι γραμμές που ακολουθούν θα είναι ίδιες, γιατί απ’ έξω φαίνομαι μάλλον χαρούμενη, κάπως ανόητη, κάπως σκανταλιάρα — αλλά μέσα μου είμαι πολύ δυστυχισμένη. Σκέφτομαι και ξεχνώ να είμαι χαρούμενη.

Τελευταία είχα γράψει: Τρέχω μακριά από τη Ζωή.
Τι εννοούσα; Νομίζω πως μπορώ να το εξηγήσω:
Για μένα Ζωή είναι: θόρυβος, τρέλα, διασκέδαση ή ευχαρίστηση — πίκρα.

Αφού τρέχω μακριά από τη Ζωή, τρέχω μακριά από όλα αυτά. Ποθώ τη σιωπή. Όταν δεν ακούγεται κανένας ήχος, όταν η νύχτα απλώνει το σκοτεινό της πέπλο πάνω στη μεγάλη πόλη, κρύβοντας τη λαμπερή μάσκα της, τότε μου φαίνεται ότι ακούω μια μυστηριώδη φωνή να μου μιλά. Υποθέτω πως είναι η δική μου φωνή, γιατί σκέφτεται όπως εγώ. Μένω έτσι πολλή ώρα, μισοκοιμισμένη. Δεν νιώθω τίποτα. Ονειρεύομαι. Ξεχνώ τη γη, ξεχνώ τα πάντα, και ανυψώνομαι σε ένα άπειρο χωρίς δυστυχία, χωρίς τέλος.

Μοιάζει σαν να ψάχνω κάτι — δεν ξέρω τι. Αλλά όταν η ελεύθερη ψυχή μου ξεφεύγει από τα δυνατά νύχια του θανάσιμου εχθρού που λέγεται Κόσμος, τότε μου φαίνεται πως βρίσκω αυτό που επιθυμώ. Είναι λήθη; Είναι σιωπή; Δεν ξέρω. Μα η ίδια φωνή μού μιλά, παρόλο που νομίζω πως είμαι μόνη. Δεν μπορώ να καταλάβω τι λέει — αλλά λέω μέσα μου πως σ’ αυτόν τον κόσμο κανείς δεν είναι ποτέ πραγματικά μόνος.

Ονομάζω αυτή τη φωνή «το τζίνι μου».
Καλή ή Κακή; Δεν ξέρω.

Αυτές είναι οι σκέψεις της καρδιάς μου — τα βαθύτερα, πιο σκοτεινά μου αισθήματα… Ψάχνω ένα παράξενο όνομα για τον εαυτό μου. Α, «Φιλάνθρωπος»; Όχι, αυτό μάλλον σημαίνει κάποιος που θέλει να κάνει καλό, κι εγώ παραδέχομαι πως νιώθω πιο πολύ την επιθυμία να τιμωρήσω, να εκδικηθώ, να ανοίξω τα μάτια και τις καρδιές των ανθρώπων με τη λόγχη.

Ποια θα είναι η λόγχη μου;
Η πένα μου.

Έχω τρελαθεί!
Μα κι αν είναι τρέλα, το υποσχέθηκα στον εαυτό μου: θα φτιάξω μια εικόνα της καρδιάς μου — και να τη.

---

22 Φεβρουαρίου 1916 (Γενέθλια της Αναΐς!)

13 χρονών!
Ηλικία όπου ο κόσμος αποκαλύπτει ένα βάθος απολαύσεων.
13 χρονών!
Ηλικία όπου το μέλλον, που χτες έμοιαζε μακρινό, έρχεται να στοιχειώσει τα όνειρα.
13 χρονών!
Ηλικία όπου μια κλειστή καρδιά ανοίγει, κι όπου μια ανοιχτή καρδιά κλείνεται.
13 χρονών!
Ηλικία όπου ένα κοριτσάκι σπάει το εύθραυστο κουκούλι του και γίνεται δεσποινίδα.

Είμαι 13 χρονών!

---

14 Απριλίου 1916

Περιγραφή της Αναΐς Νιν από τη Μαριάν Χερν
(Με χιουμοριστικά σχόλια της Αναΐς σε παρένθεση!)

Η Αναΐς είναι πολύ ψηλή για τα 13 της.
(αλήθεια)

Έχει όμορφα, σκούρα καστανά μαλλιά…
(πολύ άσχημα)

…και μεγάλα καστανά μάτια.
(πολύ άσχημα)

Όταν γελά, φαίνονται τα λευκά της δόντια…
(σάπια, δυστυχώς)

…λευκά σαν μαργαριτάρια.
(μαϊμού μαργαριτάρια)

Γεννήθηκε στο Παρίσι.
(τιμή μεγάλη για κάθε άνθρωπο!)

Έχει ταξιδέψει σχεδόν σε όλη την Ευρώπη.
(αλήθεια)

Είναι εδώ μόνο έναν χρόνο και είναι αξιοσημείωτα έξυπνη.
(σαν γαϊδούρι)

Έχει ταλέντο στη σύνθεση και στο σχέδιο.
(ίσως)

Έχει θαυμάσιο χαρακτήρα…
(χμ!)

…και δεν θυμώνει ποτέ.
(εκτός όταν εξοργίζεται)

Είναι πολύ καλή παρέα γιατί είναι χαρούμενη και ευγενική.
(και μισητή)

Οι αδελφές τη συμπαθούν…
(μάλλον)

…γιατί είναι τόσο καλή…
(κακιά)

…και τόσο έξυπνη.
(το ξαναλέω: σαν γαϊδούρι)

---

6 Ιουνίου 1916

Ονειρεύομαι έναν άντρα ψηλό, γερό, με μαύρα μαλλιά, λευκά δόντια, χλωμό, μυστηριώδες πρόσωπο, σκοτεινά μελαγχολικά μάτια, επιβλητικό βάδισμα και ένα χαμόγελο μακρινό. Κάτι σαν τον Κόμη Μοντεχρίστο. Και πάνω απ’ όλα, μια απαλή, καθαρή φωνή.

Θα ήθελα να μου αφηγείται τη ζωή του — θλιμμένη, γεμάτη περιπέτειες φοβερές. Θα ήθελα να είναι υπερήφανος και απόμακρος, να αγαπά τα βιβλία, να ξέρει να γράφει ή να παίζει κάποιο μουσικό όργανο.

Τα βράδια θα μέναμε σπίτι, μπροστά στη φωτιά τον χειμώνα, στον κήπο το καλοκαίρι, με ένα βιβλίο ή με ένα μολύβι, με το χέρι του πάνω στο δικό μου.

Δεν είναι έτσι οι σύζυγοι;

Αν παντρευτώ ποτέ, θα διαλέξω έναν τέτοιο άντρα· και θα γράφουμε μαζί στο ίδιο ημερολόγιο. Το αγαπημένο μου ημερολόγιο τότε θα δεχτεί δύο μεγάλες καρδιές, θα φυλάξει δύο μυστικά, θα γνωρίσει δύο υπογραφές:
A.N. και…

Θα ήθελα να είναι ένα φανταστικό, άγνωστο όνομα όπως… όπως… δεν ξέρω. Αλλά θα συνεχίσω να το σκέφτομαι.

 

 

 

1917

22 Μαΐου 1917

Ήταν πέντε και μισή το απόγευμα και ήμουν στην κούνια. Τα μαλλιά μου, που η μαμά είχε κατσαρώσει, πότε κάλυπταν το πρόσωπό μου, πότε χόρευαν γύρω από το κεφάλι μου. Δεν σκεφτόμουν τίποτα το ιδιαίτερο, όταν ξαφνικά ο Θόρβαλντ μου φώναξε. Καθόταν όχι πολύ μακριά, σκαλίζοντας με το μαχαίρι του ένα μικρό ξύλινο καραβάκι.

«Αναΐς!»

«Τι;»

«Έχω κάτι σημαντικό να σου πω.»

«Ε, πες το, σε ακούω.»

«Θεωρείς ότι είσαι όμορφη;»

«Αχ, Θόρβαλντ… με κοροϊδεύεις; Ξέρεις πολύ καλά πως δεν θεωρώ τον εαυτό μου όμορφο — κι επιπλέον σε έχω πείσει πως δεν είμαι όμορφη. Τι άλλο θέλεις;»

«Ξέρω κάποιον που σε βρίσκει όμορφη όμως», είπε με έναν μικρό πειραχτικό αέρα.

«Ποιος;»

«Ο Τζον Ο’ Κόνελ.»

Κοκκίνισα. Κι ο Θόρβαλντ, που με παρακολουθούσε, πρόσθεσε:

«Και μου είπε επίσης ότι σε θέλει για… κοπέλα του.»

Το σημείο εκείνο με έκανε σχεδόν να πέσω από την κούνια — και αν δεν την είχε σταματήσει ο Θόρβαλντ, θα είχα γκρεμιστεί. Του ζήτησα να το επαναλάβει τρεις φορές — δεν μπορούσα να το πιστέψω.

Νάτοι. Εγώ προτιμούσα τον Τζον Ο’ Κόνελ από τα άλλα αγόρια της τάξης, κι εκείνος τώρα να λέει στον αδελφό μου πως «με θέλει». Γράφοντάς το τώρα χαμογελώ… χαμογελώ γαλήνια, ευτυχισμένα, μα και λίγο ειρωνικά. Θεέ μου, πόσο μικρό κορίτσι είμαι ακόμα!

Είναι δυνατόν; Ένα κορίτσι δεκατεσσάρων χρόνων;
Ναι, μικρό μου ημερολόγιο — είναι αλήθεια!
Η τρελή σου εμπιστευτική φίλη βρήκε τον ιππότη της — τον μικρό και χαριτωμένο της ιππότη (αμερικανό!)… Μα έχει πανέμορφα γαλανά μάτια, ωραία τρόπους, είναι θαρραλέος — και αυτό είναι όλο που θέλω.

Αν χτίζω κάστρα στην Ισπανία, αν ονειρεύομαι μαγικά ταξίδια, ε, αυτός που σκέφτομαι είναι ο Τζον Ο’ Κόνελ.

Ό,τι είναι να γίνει, ας γίνει! Είναι ένα παιχνιδάκι σχολείου — μια μικρή τρέλα από κορίτσια σαν εμένα που διαβάζουν υπερβολικά και, αλίμονο, ψάχνουν υπερβολικά για τη ζωντανή εικόνα των ηρώων των βιβλίων τους. Και ακόμη χαμογελώ… Χαμογελώ όπως θα χαμογελώ πάντα σε αυτά τα παιδικά παιχνίδια, που αργότερα γίνονται σοβαρά.

---

31 Δεκεμβρίου 1917

Αύριο αρχίζει ένας νέος χρόνος: 1918.
Ποια άραγε θα είναι η μοίρα μας;

Παίρνω το παλιό, παμπάλαιο τετράδιό μου, τον παλιό μου φίλο, και το φιλάω μια φορά, δύο φορές — ύστερα το κλείνω απαλά, αφήνοντας ένα τεχνητό δάκρυ να πέσει στις σελίδες του…
Και αποχαιρετώ το παλιό μου ημερολόγιο.

Η αφοσιωμένη, αξιομνημόνευτη, τρυφερή φίλη σου,
Αναΐς

---

1918

«…Με θεωρούν πολύ καλά διαγωγόν κορίτσι που μελετά πολύ και τα καταφέρνει θαυμάσια. Μόνο που, όπως βλέπεις, είμαι ειλικρινής και δεν με πειράζει αν μάθει ο μπαμπάς πως η κόρη του είναι υπόδειγμα καλής συμπεριφοράς, καλοσύνης και —προπάντων— γλυκύτητας.»

---

1919

22 Μαρτίου 1919

Μόλις άνοιξα ένα νέο τετράδιο και απέκτησα έναν καινούριο φίλο. Έκλεισα κιόλας εκείνο που έχει γεμίσει, και τώρα βρίσκομαι πρόσωπο με πρόσωπο με άδειες σελίδες που περιμένουν να γεμίσουν — και ελπίζω με όλη μου την καρδιά να γράψω μέσα τους πράγματα για τα οποία δεν θα ντραπώ ποτέ.

Μετά από λίγες μέρες, αγαπημένο μου νέο τετράδιο, θα με γνωρίζεις πολύ καλά και θα είσαι εξοικειωμένο με τις ιδέες μου και με τις περιπλανήσεις της τρελής μου φαντασίας. Θα προσπαθήσω να γράφω πιστά και ειλικρινά κάθε μέρα — και θα πάρεις τη θέση σου δίπλα στα άλλα μου ημερολόγια, όλα γραμμένα με την ίδια πένα, δίπλα στο παλιό κόκκινο τετράδιο που μόλις τελείωσα.

---

11 Απριλίου 1919

Φόρεσα για πρώτη φορά την κάπα μου και τα όμορφα καινούρια παπούτσια μου — πράγμα που σημαίνει πως πήγα στο μάθημα χορού μέσα σε πολλά… ύφος.

---

15 Μαΐου 1919

Είναι λίγο δύσκολο να εξηγήσω τι σκέφτομαι αυτές τις μέρες. Ζω σε έναν παράξενο κόσμο, μέσα σε ένα κύμα ονειροπόλησης, σε μια αλλαγή του χαρακτήρα μου που με ξαφνιάζει. Αυτό είναι, φαντάζομαι, αποτέλεσμα των πολλών ωρών που περνάω μόνη και σκέφτομαι.

Δεν μπορούσα να γράψω, γιατί μόλις προσπαθούσα να εντοπίσω τι ονειρευόμουν, έβρισκα μόνο μια άβυσσο — άπατη.

Χθες το βράδυ έκανε ζέστη και στεκόμουν στο ανοιχτό παράθυρο του σαλονιού. Τότε η φαντασία μου με κυρίευσε. Μία και μόνη ιδέα είχε πάρει απόλυτη κατοχή του νου μου — μια ιδέα που ποτέ, ποτέ ξανά δεν είχα σκεφτεί, μια κενότητα που ποτέ δεν είχα νιώσει.

Ήμουν μόνη — και κάτι έλειπε.
Δεν ήταν η αγάπη της μαμάς, ούτε των αδελφών μου, ούτε της οικογένειας. Ήξερα πως ήθελα κάποιον πολύ δυνατό, πολύ ισχυρό, πολύ όμορφο — κάποιον να με αγαπά και να μπορώ να αγαπήσω με όλη μου την καρδιά. Ήταν μια εικόνα ή ένα είδωλο που τα όνειρά μου είχαν δημιουργήσει, κι εγώ το αναζητούσα σε θνητή μορφή.

Υπάρχει άραγε;

Και εκεί, κάτω από τον έναστρο ουρανό, το χαμογελαστό φεγγάρι, απέναντι από έναν ορίζοντα που δεν προχωρούσε πέρα από το τέλος του δρόμου, με το κεφάλι στα χέρια μου, έστειλα μια πολύ θλιμμένη προσευχή στον άπειρο χώρο:

«Αγάπα με, κάποιος…»

Δεν καταλαβαίνω. Δεν είχα ποτέ νιώσει αυτό το μεγάλο κενό που μόνο μια Σκιά —που εγώ δημιούργησα— μπορεί να γεμίσει.

Ύστερα, με ένα ήρεμο χαμόγελο, σκεπτόμενη ίσως όλα τα μυθιστορήματα που έχω διαβάσει, έφερα μια μεγάλη πολυθρόνα πολύ κοντά στη δική μου και, κοιτώντας τα μάτια Εκείνου που φανταζόμουν πως καθόταν εκεί, άρχισα να του μιλώ.

---

22 Μαΐου 1919

Μπορώ να σε βεβαιώσω πως δεν χρειάζεται να πει κανείς πάνω από δεκατεσσεράμισι λέξεις την ημέρα! Είναι απείρως απλούστερο, ευκολότερο, σοφότερο και εξυπνότερο να ακούς τους άλλους και να σκέφτεσαι τι λένε, παρά να λες ανοησίες.

Πρώτα, υπάρχει λιγότερος θόρυβος στο σπίτι.
Ύστερα, έχω χρόνο να αναλύω όλες τις συζητήσεις και να «αναμασώ» (σαν αγελάδα) όσα ειπώθηκαν.

Επιπλέον, νιώθω μεγάλη επιθυμία για γράψιμο.
Τέλος, κατάλαβα πως όλοι γύρω μου ήταν πολύ ευχαριστημένοι με τη σιωπή μου, γιατί δεν ανοίγω το στόμα μου παρά μόνο για να πω χαζομάρες.

Μόνο ένα μειονέκτημα υπάρχει: σήμερα, κατά τύχη, δεν συνάντησα τον έναν άνθρωπο στον οποίο θα μου ήταν αδύνατον να πω μονάχα δεκατεσσεράμισι λέξεις. Εννοώ τον κύριο Μαντριγκέρα.

---

26 Μαΐου 1919

Βιβλίο πίσω από βιβλίο. Κηπουρική όταν τα μάτια μου αρνούνται να διαβάσουν. Όνειρα και όνειρα.
Ζαούντς!

---

13 Ιουνίου 1919

Τις δύο τελευταίες ώρες ήμουν απασχολημένη διαβάζοντας ξανά αρκετά από τα ημερολόγιά μου — από εκείνο που άρχισα το 1914 πάνω στο πλοίο που με έφερνε μακριά από την Ισπανία, μέχρι τις γραμμές που έγραψα πριν από δύο ώρες.

Πέρασα από τόσες εντυπώσεις. Στην αρχή δεν μπορούσα να διαβάσω τα τρομερά γράμματα και την απαίσια ορθογραφία — ήμουν μόνο έντεκα χρονών. Μα μπορούσα να διαβάσω τον χαρακτήρα μου και, με τη βοήθεια της μνήμης, να παρακολουθήσω με κομμένη ανάσα τις αλλαγές που έφεραν τα γεγονότα στην προσωπικότητά μου.

Ήρθα στη Νέα Υόρκη αποφασισμένη να τη μισήσω. Ήμουν άπειρη, ντροπαλή, αθώα — σαν κοριτσάκι της εξοχής. Σιγά σιγά μεγάλωσα. Έγραφα πράγματα που τότε δεν καταλάβαινα — και τώρα τα καταλαβαίνω. Είμαι λυπημένη και χαρούμενη μαζί. Γύρω μου ξεδιπλώνεται η φυσική και αναπόφευκτη τραγωδία της ζωής.

Η προσωπικότητά μου εξελίσσεται. Τα γράμματά μου αλλάζουν. Η ορθογραφία μου είναι λίγο καλύτερη. Οι ιδέες μου καθαρίζουν και γίνονται ακριβείς. Δεν είμαι πια αφελής ούτε τόσο ντροπαλή, και λιγότερο άπειρη. Στα δεκαέξι μου έχω αλλάξει τόσο, ώστε καταλαβαίνω πως εκείνο το μικρό κορίτσι των έντεκα χρονών υπάρχει πια μόνο στα τετράδιά του.

Αυτή η μεταμόρφωση —τόσο φυσική— μου προκαλεί ζάλη. Είναι ένα βαθύ μυστήριο της φύσης που μου κόβει την ανάσα. Ίσως τώρα βρίσκομαι σε ένα νέο κατώφλι — μιας άλλης μεταμόρφωσης, ενός άλλου εαυτού που θα προστεθεί ή θα αντικαταστήσει τον προηγούμενο, όπως αφήνει κανείς ένα παλιό παλτό.

Τι τροφή για σκέψη…

 

1 Σεπτεμβρίου 1919

Χθες το απόγευμα έγραψα ένα διήγημα. Ξαφνικά, απροσδόκητα, μου ήρθαν πολλές ιδέες — και τις υποδέχθηκα με χαρά, γιατί δεν συμβαίνει συχνά αυτό. Όταν τελείωσα την ιστορία, άρχισα αμέσως να την αντιγράφω προσεκτικά. Το βράδυ κοιμήθηκα ονειρευόμενη πως την πήγα σ’ έναν εκδότη, που μου φάνηκε τρομακτικός, κι ο οποίος μου είπε ότι μπορώ να γράψω καλύτερα.

Και σήμερα, στοιχειωμένη από αυτό το όνειρο, έγραψα άλλο ένα — πολύ καλύτερο. Είμαι λιγάκι απογοητευμένη, γιατί γράφω μάλλον σαν παιδί, όχι σαν δεσποινίδα, και δεν έχω ακόμα καταφέρει να το διορθώσω αυτό.

Έχω μόνο έναν σκοπό: μόλις πάω στη Νέα Υόρκη, θα το δακτυλογραφήσω στη γραφομηχανή — και βάζοντας στην άκρη όλη μου την ευαισθησία κι ιδιαίτερα τον φόβο του γελοίου, θα πάω στ’ αλήθεια να δω εκείνον τον τρομερό εκδότη.

Είναι παράξενο πώς αυτή η πραγματική φιλοδοξία ξαφνικά ζωντάνεψε μέσα μου. Εδώ και πολύ καιρό δεν έχω γράψει τίποτα εκτός από το ημερολόγιό μου, και είχα χάσει κάπως την ελπίδα πως θα γίνω ποτέ συγγραφέας. Με ανησυχεί το γαλλικό μου, αλλά τώρα έχω τα αγγλικά στη διάθεσή μου — και μπορώ να γράψω καλύτερα αγγλικά από οποιαδήποτε άλλη γλώσσα.

Επιπλέον, βρίσκομαι στη μεγάλη χώρα των ευκαιριών — άρα μπορώ να προσπαθήσω. Και πόση ενθουσιώδης ελπίδα συνοδεύει αυτό το όνειρο!

Δεν έχω πάρει ποτέ μαθήματα συγγραφής. Δεν έχω φτάσει ψηλά στο σχολείο. Και ναι, υπάρχουν πολλά που με αποθαρρύνουν, πολλά που με κάνουν να αμφιβάλλω για την πορεία μου. Αλλά υπάρχει και εκείνο το ανεξήγητο κάτι που γεννήθηκε μαζί μου — και λίγη λίγη η εμπειρία θα μου μάθει όσα μου λείπουν.

---

22 Νοεμβρίου 1919

Αυτό που θέλω περισσότερο να σου διηγηθώ είναι οι λίγες ώρες που πέρασα έξω.

Ο Θόρβαλντ λέει πάντα πως όλες οι αδελφές των φίλων του είναι πολύ χαρούμενες και παίζουν πάντα μαζί του — ενώ εγώ ποτέ. Σήμερα έστρωνα τα κρεβάτια και ανοίγοντας το παράθυρο για να αερίσω, απορροφήθηκα κοιτάζοντας τον Θόρβαλντ και τον Χοακινίτο να παίζουν μπάλα, να πέφτουν σε σωρούς από ξερά φύλλα, να τρέχουν, να γελάνε.

Σκέφτηκα πόσο νέοι είναι, πόσο διασκεδάζουν — και πως θα ήθελα κι εγώ να κάνω το ίδιο. Ξαφνικά, η ιδέα με χτύπησε: στα δεκάξι μου δεν είμαι γριά!

Έτσι, έστρωσα τα κρεβάτια σε λίγα δευτερόλεπτα, έτρεξα στο δωμάτιό μου, φόρεσα ένα πουλόβερ και ένα μπερεδάκι. Πριν βγω, πρόλαβα να παρατηρήσω πόσο χλωμή ήμουν.

Μόλις βγήκα, πήρα μέρος σε όλα τους τα τρελά παιχνίδια — και δεν έχω ξαναγελάσει και τρέξει τόσο ποτέ! Έπαιξα σαν μικρό κορίτσι!

Όταν κουράστηκα, ανέβηκα στην κούνια και έφτασα μέχρι τα κλαδιά των μεγάλων δέντρων. Έπρεπε να μπω μέσα γιατί πείνασα, και όλοι μαζί φάγαμε φρούτα και μπισκότα.

Ανεβαίνοντας πάνω για να βγάλω το πουλόβερ, έμεινα έκπληκτη από τη μεταμόρφωση που είδα στον καθρέφτη. Ο Θόρβαλντ ήταν ενθουσιασμένος!

Τρέμω τις Κυριακές εξαιτίας της λειτουργίας σε εκείνη την υπόγεια εκκλησία… Ευτυχώς, η Κυριακή έρχεται μόνο μια φορά την εβδομάδα.

---

31 Δεκεμβρίου 1919 — Παραμονή Πρωτοχρονιάς

Τι ήσυχος τρόπος να περιμένει κανείς την αρχή ενός νέου χρόνου!
Σίγουρα υπάρχουν πολλά σημαντικότερα πράγματα να σκεφτεί κανείς πέρα από το πέρασμα του χρόνου· πολλά που ξυπνούν τον ενθουσιασμό μας και μας ωθούν στη δράση.

Αυτό αποδεικνύει πως ο Χρόνος δεν βασιλεύει με τη δύναμη του Αναπόφευκτου — και πως το Αναπόφευκτο δεν είναι η Ζωή.

Να οι καμπάνες… να τα σφυρίγματα…
Καλή Χρονιά! Καλή Χρονιά!

 

 

16 Ιανουαρίου 1920

Βρίσκομαι κοντά στο τέλος ενός ακόμη τετραδίου.
Μα πόσες λίγες περιπέτειες θα σου έχω διηγηθεί, αν δεν συμβεί τίποτα μέχρι την τελευταία σελίδα!

Βέβαια, η μαμά ετοιμάζεται οριστικά να φύγει για την Κούβα — αλλά αυτό είναι μάλλον λυπηρό και πάντα γίνομαι μελαγχολική όταν φεύγει.

Επίσης, αν συνεχίσω να γράφω τόσο πολύ κάθε μέρα, δεν θα μπορέσω καν να σου μιλήσω εδώ μέσα για τα δέκατα έβδομα γενέθλιά μου! Θα έπρεπε να συντομεύσω τις κουβέντες μου — αλλά γεννήθηκα με μια τρομερά μεγάλη πένα αντί για μεγάλη γλώσσα, και οι δεκάδες επιστολές που γράφω είναι σαν μια σταγόνα στο νερό — πάντα θέλω να γράφω κι άλλο!

Αν είχε μόνο μια γλώσσα το μικρό μου ημερολόγιο!
Ξέρεις… Υπήρχε ένας γλύπτης που έφτιαξε άγαλμα που πήρε ζωή. Έφτιαξαν και «παιδί χιονιού» που επίσης ζωντάνεψε!

Από στιγμή σε στιγμή περιμένω μια κίνηση, ένα χαμόγελο.
Εγώ σε δημιούργησα.
Ω, γίνε κάποιος!